• Straże Gminne (Miejskie)

1. POWOŁANIE RZECZNIKA PRAW OFIAR.
   1. Wstęp.
   2. Instytucja Rzecznika Praw Ofiar.

2. FORMY POMOCY UDZIELANEJ PRZEZ RZECZNIKA PRAW OFIAR.
   1. Formy pomocy- zagadnienia ogólne. 
   2. Przykłady działalności Rzecznika Praw Ofiar w indywidualnych przypadkach.

3. TWORZENIE I KOORDYNOWANIE INSTYTUCJI PEŁNOMOCNIKARZECZNIKA PRAW OFIAR.

4. PRACE NAD TWORZENIEM OŚRODKA READAPTACYJNEGO DLA OFIAR PRZESTĘPSTW.
   1. Prace podejmowane przez Rzecznika Praw Ofiar w celu utworzenia Ośrodka Readaptacyjnego dla Ofiar Przemocy. 
   2. Zadania Ośrodka Readaptacyjnego.

5. INICJATYWY RZECZNIKA.1. Propozycje zmian do Kodeksu Postępowania Karnego. 
   2. Próba minimalizacji podstawowych zagrożeń środków masowego przekazu.
   3. Udział Rzecznika w uświadamianiu zagrożeń ze strony sekt. 
   4. Szczególny tryb postępowania z ofiarami zgwałceń.
   5. Sprawdzenie dostępności kija baseballowego w sklepach.
   6. Prowadzenie ogólnopolskiego telefonu zaufania.
   7. Formy pomocy organizowanej przez Rzecznika Praw Ofiar na rzecz Komendy Stołecznej Policji .

6. WSPÓŁPRACA Z URZĘDAMI, FUNKCJONARIUSZAMI I PRACOWNIKAMI INSTYTUCJI PUBLICZNYCH.
   1. Współpraca z Ministrem Sprawiedliwości.
   2. Współpraca z organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości.

7. WSPÓŁPRACA I POMOC RZECZNIKA DLA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH.   

I. POWOŁANIE RZECZNIKA PRAW OFIAR

1. Wstęp. 
Instytucja Rzecznika Praw Ofiar jest reakcją Ministra Biernackiego na potrzeby społeczne jak również stanowi odpowiedź na postulaty środowisk pozarządowych. Stworzenie przedstawiciela ofiar przestępstw ma być drogą do rzeczywistego przestrzegania praw i poszanowania godności osób pokrzywdzonych. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż także poszkodowany ma prawo oczekiwać ze strony organów państwa szczególnej ochrony i wszechstronnego wsparcia. Jednocześnie jak pokazały dotychczasowe doświadczenia, wysiłki i inicjatywy organizacji pozarządowych, choć ważne i cenne, są często niewystarczające w walce o prawa pokrzywdzonych.
Ofiary przestępstw, w wyniku doznanej krzywdy, częstokroć nie mają możliwości dalszego prawidłowego funkcjonowania w swoim środowisku. Jednym z zadań Rzecznika Praw Ofiar jest stymulowanie prac instytucji publicznych, w których pokrzywdzeni powinni otrzymać stosowną pomoc. Działalność Rzecznika polegać ma nie tylko na doraźnym niwelowaniu negatywnych skutków pojedynczych zdarzeń, ale przede wszystkim na usuwaniu przyczyn ich powstawania poprzez opracowywanie rozwiązań systemowych oraz kreowanie i promowanie właściwych postaw i zachowań wśród instytucji i społeczeństwa.

Do głównych zadań Rzecznika Praw Ofiar należy:

1. Kreowanie, egzekwowanie i promowanie właściwych postaw i zachowań wśród funkcjonariuszy Policji i innych służb podległych MSWiA.

2. Popieranie inicjatyw funkcjonariuszy i urzędów publicznych inicjujących pożądaną relację pomiędzy państwem a pokrzywdzonymi obywatelami.

3. Prowadzenie Ośrodka Readaptacyjnego dla ofiar przemocy.

4. Tworzenie i koordynowanie instytucji Pełnomocnika Rzecznika Praw Ofiar na szczeblu wojewódzkim.

5. Interwencje w sprawach niewłaściwego traktowania osób pokrzywdzonych.

6. Pomoc prawna i psychologiczna.

7. Zapewnienie ochrony socjalnej ofiar poprzez stymulowanie działania odpowiednich urzędów.

8. Stymulowanie pożądanych postaw społecznych.

9. Współpraca i pomoc organizacjom działającym na rzecz ofiar przestępstw.

10. Utrzymywanie kontaktów z zagranicznymi organizacjami działającymi na rzecz ofiar przestępstw.

11. Prowadzenie ogólnopolskiego telefonu zaufania.

12. Sporządzanie projektów rozwiązań o charakterze systemowym i spowodowanie wprowadzenia ich w życie.

13. Tworzenie lobbingu dla wszystkich inicjatyw i działań Rzecznika Praw Ofiar.

14. Korzystanie z pomocy mediów dla realizacji zadań Rzecznika Praw Ofiar.

Mając na uwadze poprawę sytuacji prawnej, ekonomicznej a przede wszystkim społecznej ofiar przestępstw oraz zmniejszenie dysproporcji pomiędzy uprawnieniami oskarżonego a pokrzywdzonego na każdym etapie postępowania zaistniała konieczność utworzenia ustawowej instytucji Rzecznika Praw Ofiar. 

2. Instytucja Rzecznika Praw Ofiar.
Prace legislacyjne nad stworzeniem całościowej regulacji prawnej, dotyczącej instytucji Rzecznika odbywały się przy czynnym i aktywnym udziale pracowników Zespołu ds. Obsługi Rzecznika Praw Ofiar w MSWiA.
Projekt stosownej ustawy, przekazany do Laski Marszałkowskiej powstał z inicjatywy Rzecznika. Pomysł opracowania projektu powstał jednak wśród osób pracujących i współpracujących z Rzecznikiem Praw Ofiar. 
Pracownicy Zespołu uczestniczyli w międzyresortowej konferencji uzgodnieniowej, zorganizowanej w lutym br. przez MSWiA. Podczas tej konferencji projekt ustawy został zaprezentowany przedstawicielom innych resortów, których uwagi i propozycje były przedmiotem dalszych prac legislacyjnych. Pracownicy Zespołu reprezentowali Rzecznika na posiedzeniu Komisji Prawniczej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Podczas tych spotkań pracownicy Zespołu wielokrotnie zabierali głos występując w obronie zarówno zasadności przygotowania projektu ustawy o Rzeczniku, jak i poszczególnych jej zapisów.
Przedstawiciele Zespołu z racji swej pracy dobrze znający specyfikę funkcjonowania instytucji Rzecznika Praw Ofiar wnieśli istotny wkład w opracowanie projektu ustawy. Należy podkreślić, iż większość zagadnień merytorycznych ustawy, dotyczących zadań Rzecznika jego kompetencji i metod działania zostało przygotowanych przez pracowników Zespołu. Uzasadnienie do projektu ustawy zostało niemal w całości opracowane przez przedstawicieli Zespołu. 
Podsumowując, współpracownicy Rzecznika Praw Ofiar wnieśli istotny i twórczy wkład w przygotowanie projektu ustawy. Dzięki przygotowaniu prawniczemu, doświadczeniu zdobytemu w dotychczasowej pracy i znajomości specyfiki działalności tej instytucji mogli aktywnie włączyć się w prace legislacyjne i czuwać nad kształtem projektu, tak aby w możliwie największym stopniu spełniał on nadzieje związane z tą instytucją.
Rzecznik Praw Ofiar Przestępstw, w założeniach projektu ustawy, ma stać na straży poszanowania praw i godności ofiar przestępstw. Zakres działania Rzecznika ma obejmować nie tylko interwencje w przypadkach naruszeń praw ofiar, ale także ma im gwarantować szeroko pojętą państwową pomoc. 
Zgodnie z projektem ustawy Rzecznika powoływałby Sejm na wniosek Marszałka Sejmu lub grupy co najmniej 35 posłów. Oznacza to, iż Rzecznik w swej działalności jest niezależny od innych organów państwowych i odpowiada jedynie przed Sejmem na zasadach określonych w ustawie. Do jego podstawowych uprawnień ma należeć podejmowanie czynności przewidzianych ustawą w imieniu i na rzecz, a także za zgodą ofiar. 


II. FORMY POMOCY UDZIELANEJ PRZEZ RZECZNIKA PRAW OFIAR.

1. Formy pomocy - zagadnienia ogólne.
Ideą powstania funkcji Rzecznika Praw Ofiar była potrzeba objęcia ochroną osób poszkodowanych w wyniku przestępstw, które częstokroć w obliczu tragedii jaka je dotknęła, nie potrafią same dbać o swoje interesy. Z kilkunastomiesięcznych doświadczeń Rzecznika wywnioskować można, że wiedza osób poszkodowanych o przysługujących im prawach jest praktycznie żadna. Wynika to z faktu, iż organy procesowe bardzo mało uwagi poświęcają pouczaniu uczestników postępowania o ich prawach i obowiązkach, a także czynią to w języku prawniczym, który jest mało zrozumiały dla przeciętnego człowieka. W biurze Rzecznika można uzyskać nie tylko wszelkie informacje dotyczące uprawnień i obowiązków osób poszkodowanych, ale także wyjaśnienia jakie skutki wywołuje skorzystanie z danych uprawnień, czy niedopełnienie pewnych obowiązków. Podstawowym zadaniem pracowników Zespołu jest więc uświadamianie o istnieniu praw ofiar, a także zachęcanie do czynnego uczestnictwa osób poszkodowanych w postępowaniach przed organami procesowymi.
Zespół ds. Obsługi Rzecznika Praw Ofiar specjalizuje się w zagadnieniach prawa karnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz wybranych zagadnieniach prawa cywilnego ( dotyczące odszkodowania i zadośćuczynienia z czynów niedozwolonych ).
Osoby szukające wsparcia w biurze Rzecznika uzyskują wszechstronną pomoc prawną. Polega ona na informowaniu ofiar o przysługujących im prawach i obowiązkach, udzielaniu porad prawnych, pisaniu pism procesowych oraz uczestnictwie w postępowaniach sądowych w charakterze przedstawiciela społecznego.
Bardzo często zdarza się, że osoby, które dotknęła osobista tragedia potrzebują dodatkowo pomocy psychologicznej. Wówczas pracownik Zespołu kontaktuje się z odpowiednią placówką lub organizacją pozarządową, która oferuję odpowiednią pomoc psychologiczną, terapeutyczną. Tutaj także jest miejsce na współpracę Rzecznika Praw Ofiar z innymi instytucjami, czy organizacjami w celu niesienia pomocy osobom pokrzywdzonym.
W przypadkach niewłaściwego traktowania osób poszkodowanych, tj. rażących naruszeń ich uprawnień lub zaniedbań ze strony organów procesowych Rzecznik podejmuje interwencje. Polegają one na wyjaśnieniu przyczyn naruszeń, czy zaniedbań, ustaleniu osób odpowiedzialnych, doprowadzeniu do ich ukarania oraz spowodowaniu właściwego załatwienia sprawy.
Rzecznik Praw Ofiar propaguje pozytywne postawy w stosunku do ofiar przestępstw, przekonuje o konieczności aktywnej obrony każdej potencjalnej ofiary oraz przy pomocy mediów piętnuje przejawy niewłaściwego postępowania z ofiarami. 
Rzecznik bardzo często dzielił się swoimi doświadczeniami z mediami, co dawało pomysły na powstawanie programów telewizyjnych dotyczących problemów przestępczości w naszym kraju i sposobów prewencji.
Dzięki publikacjom prasowym, programom telewizyjnym i radiowym opinia publiczna była na bieżąco informowana o działalności Rzecznika Praw Ofiar.
Do chwili obecnej Rzecznik Praw Ofiar podejmował działania w przeszło 640 sprawach. Najczęściej podejmowane czynności w Zespole Rzecznika dotyczą następujących przestępstw:

• zabójstwa - 112

• pobicia - 64

• zgwałcenia - 28

• wypadki komunikacyjne - 87

• przemoc domowa - 128

• przestępstwa przeciwko wolności - 24

• sprawy rodzinne( rozwody, alimenty, stosunki między rodzicami a dziećmi) - 47

• inne - 150

Ponadto członkowie Zespołu ds. Obsługi Rzecznika udzielili setek porad prawnych i innych informacji telefonicznie oraz listownie.



2. Przykłady działalności Rzecznika Praw Ofiar w indywidualnych przypadkach.

Sprawa Marka D.

We wrześniu 2000 roku nad Wisłą w Warszawie odnaleziono zwłoki mężczyzny. Po długotrwałej pracy związanej z identyfikacją zwłok ( badania DNA) stwierdzono, iż jest to ciało Marka D. zaginionego w czerwcu 2000 roku. W związku z tym, iż ciało było w daleko posuniętym rozkładzie lekarz medycyny sądowej nie mógł stwierdzić przyczyny zgonu. Zaistniała więc obawa, że sprawa ta trafi na półkę i nie zostanie rozwiązana. Jednak rodzina Marka D. była przekonana, że w sprawę zamieszana jest żona zmarłego. Przemawiało za tym jej dziwne zachowanie oraz liczne incydenty z przeszłości, zdrady, awantury, groźby.
Matka Marka D. zwróciła się do Rzecznika z prośbą o pomoc w tej sprawie. Dzięki tej interwencji sprawa trafiła z Komisariatu Rzecznego Policji do Wydziału Zabójstw KSP. W wyniku współpracy RPO, Prokuratury Rejonowej Warszawa-Praga Północ oraz Wydziału Zabójstw KSP zatrzymano trzy osoby, w tym żonę denata. Dwóm mężczyznom postawiono zarzut zabójstwa, a żonie ofiary - zarzut podżegania do zabójstwa.

Sprawa Zdzisławy S.

Na osobie Zdzisławy S. przestępstwa zgwałcenia dokonał mężczyzna, który już wcześniej dopuścił się podobnego przestępstwa. Kobieta kiedy przyszła szukać pomocy do RPO była załamana i obawiała się stanąć przed sądem twarzą w twarz ze sprawcą. Pracownik Zespołu pokierował postępowaniem pani Zdzisławy- udzielał wielokrotnych porad prawnych, pisał pisma procesowe, wnioski dowodowe itp. W sprawie tej zapadł wyrok skazujący sprawcę zgwałcenia na 8 lat pozbawienia wolności, pozbawienie praw publicznych oraz zasądzono odszkodowanie w wysokości 5 tysięcy złotych.

Sprawa Maksymiliana O.

Maksymilian O. został uprowadzony do Szwecji przez własną babcię we wrześniu 1999 roku. Miał wtedy pół roku. Do Rzecznika zgłosił się zrozpaczony ojciec, który zwracał się już do wszystkich instytucji państwowych, niestety bezskutecznie. Sprawą zajmował się sąd rodzinny ( dwa postępowania - gdzie wyroki nieprawomocne zapadły ok. roku od uprowadzenia ),Ministerstwo Sprawiedliwości ( na podstawie Konwencji haskiej, lecz tu prognozowano długotrwały okres działań ), Prokuratura Rejonowa Warszawa -Śródmieście, która zawiesiła postępowanie przygotowawcze ze względu na ukrywanie się sprawcy przestępstwa. Zespół kontaktował się ze wszystkimi tymi organami w celu współpracy. Po wielokrotnych rozmowach z prokuratorem prowadzącym udało się nakłonić go do sporządzenia wniosku o pomoc prawną do organów w Szwecji oraz pism o podjęcie pracy operacyjnej przez Policję w Trójmieście, gdyż istniało prawdopodobieństwo, że sprawca tam właśnie się ukrywa. W grudniu 2000 roku policja trójmiejska zatrzymała Danutę K., sprawczynię uprowadzenia. Prokuratura podjęła zawieszone postępowanie karne. Dziecko przebywa obecnie z rodzicami.

Sprawa Tamary T.

Tamara T., 23-letnia, pełna życia kobieta, w niejasnych okolicznościach spaliła się we własnym domu i osierociła synka. Postępowanie przygotowawcze zostało umorzone wobec stwierdzenia, iż miał miejsce samobójstwo. Wykluczono udział osób trzecich w tym zajściu. Najbliżsi Tamary T. Zgłosili się do Rzecznika z prośbą o pomoc w wyjaśnieniu tej tajemniczej śmierci. Dzięki interwencji Zespołu postępowanie przygotowawcze w tej sprawie zostało wznowione i przekazane do prowadzenia innej prokuraturze. Zostali przesłuchani nowi świadkowie, przeprowadzono nowe ekspertyzy. Trwa wyjaśnianie, czy nikt nie doprowadził do tego, że młoda kobieta targnęła się na własne życie.

Sprawa Andrzeja P.

W Zalesiu Górnym znaleziono pobitego Andrzeja P. Przez okres 5 dni organa ścigania, choć informowane przez szpital nie podejmowały żadnych działań, a przecież jest to najistotniejszy czas dla wyniku dalszego postępowania. Po kilku dniach Andrzej P. zmarł w szpitalu. Interwencja Rzecznika doprowadziła do ustalenia osób winnych zaniedbań oraz ukarania ich. Czyn został zakwalifikowany jako pobicie ze skutkiem śmiertelnym. Aresztowani sprawcy odpowiedzą przed sądem za swój czyn. Matka zmarłego jeszcze wielokrotnie korzystała z porad prawnych i innych informacji w biurze Rzecznika. 

Sprawa Lucyny K.

Pani Lucyna K. jest matką pięciorga dzieci, w tym jednego specjalnej troski. Zamieszkiwała ona ze swoją rodziną w 18-metrowym mieszkaniu komunalnym, gdzie głównym lokatorem był jej konkubent, ojciec dzieci ( obecnie odbywający karę pozbawienia wolności za zgwałcenie konkubiny, na oczach małoletniego synka oraz za znęcanie się fizyczne i psychiczne nad rodziną). Lucyna K. zwróciła się do Urzędu Gminy Wawer w Warszawie o przydział mieszkania w 1997 roku i wtedy to jej wniosek został zaopiniowany pozytywnie. Czekała ona jednak na mieszkanie przez kilka lat, gdyż gmina nie dysponowała odpowiednim mieszkanie dla 6-osobowej rodziny. Zbliżał się termin opuszczenia zakładu karnego przez oprawcę pani Lucyny. Rozpaczliwie zaczęła więc poszukiwać pomocy w różnych miejscach. Po interwencji Zespołu u Burmistrza Gminy Warszawa Wawer Lucyna K. od czerwca może wprowadzić się do nowego, większego mieszkania ze swoimi dziećmi.

Sprawa Andrzeja D.

Andrzej D. został śmiertelnie pchnięty nożem w jednej z warszawskich bram przy ulicy Andersa. Postępowanie przygotowawcze w tej sprawie zostało umorzone z powodu śmierci sprawcy zabójstwa. Jednakże rodzice zmarłego byli w posiadaniu informacji, że w zabójstwo to mogły być też zamieszane inne osoby. Wskutek interwencji Zespołu Prokuratura Okręgowa w Warszawie podjęła umorzone śledztwo. Prokuratura zleciła policji przesłuchanie dodatkowych świadków.

Sprawa Weroniki M.

Opinią publiczną wstrząsnęła wiadomość o bestialskim zabójstwie na tle seksualnym starszej kobiety na cmentarzu w Rębowie pod Wyszogrodem. Prokuratura Rejonowa w Płocku umorzyła postępowanie przygotowawcze z powodu niewykrycia sprawcy. Do Rzecznika zgłosiła się zrozpaczona rodzina zamordowanej z prośbą o pomoc. Dzięki współpracy Rzecznika i Policji w Płocku doprowadzono do wznowienia śledztwa, sporządzono portret pamięciowy sprawcy, a w konsekwencji ujęto zabójcę.

Sprawa Mariusza D.

W sierpniu 2000 roku w okolicach dworca kolejowego Warszawa Zachodnia małżeństwo D. zostali zaatakowani przez grupę wyrostków. Działający w warunkach obrony koniecznej Mariusz D. śmiertelnie ugodził nożem jednego z napastników, a drugi został raniony. Prokuratura Rejonowa Warszawa-Wola wystąpiła z wnioskiem do sądu o zastosowanie tymczasowego aresztu w stosunku do Mariusza D. Po interwencji Rzecznika Prokuratura Krajowa zbadała zasadność zastosowanego środka zapobiegawczego i w wyniku kontroli akt wnosiła o jego uchylenie. Mariusz D. został zwolniony z aresztu.

Sprawa Jacka K.

Jacek K. uległ wypadkowi przy pracy. Sprawa trafiła przed sąd w Warszawie. Pokrzywdzony nie posiadając odpowiedniej wiedzy prawniczej powierzył prowadzenie tej sprawy adwokatowi. Sąd wydał wyrok, który Jacek K. uznał za niekorzystny dla siebie i uzgodnił ze swym adwokatem wniesienie apelacji. Jednakże nierzetelny adwokat nie uczynił tego i termin do wniesienia apelacji upłynął, zamykając Jackowi K. drogę do rozpatrzenia sprawy przez sąd II instancji. W biurze Rzecznika sporządzony został wniosek do sądu o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, gdyż upłynął on z przyczyn niezależnych od wnioskodawcy. 

Sprawa Wiesława i Janiny Cz.

Wiesław Cz. jest osobą ubezwłasnowolnioną. Zamieszkuje wraz z matką, osobą w podeszłym wieku w pobliżu Białegostoku. Z relacji brata Wiesława Cz. wynikało, iż żyją oni w bardzo złych warunkach i opiekun prawny nie wywiązuje się z ciążących na nim obowiązków. W białostockim sądzie rejonowym toczy się właśnie postępowanie w sprawie zmiany opiekuna prawnego. Rzecznik poprosił o informacje dotyczące sytuacji tej rodziny właściwy terytorialnie Podlaski Urząd Wojewódzki oraz Gminny Ośrodek Opieki Społecznej. Ze względu na niespójne opinie pracownicy Zespołu postanowili sprawdzić rzeczywistą sytuację życiową tych osób udając się do ich miejsca zamieszkania. Na tą okoliczność członek Zespołu został powołany na świadka w toczącym się postępowaniu sądowym. Rzecznik wyraża nadzieję, że podjęte działania doprowadzą do zapewnienia godnych warunków życia Wiesława i Janiny Cz.


III. TWORZENIE I KOORDYNOWANIE INSTYTUCJI PEŁNOMOCNIKA RZECZNIKA PRAW OFIAR.
Utworzenie przedstawicielstw ma na celu realizację zadań Rzecznika Praw Ofiar na terenie całego kraju. Osoby które stały się ofiarami przemocy niejednokrotnie nie są w stanie jechać setek kilometrów szukając pomocy. Dzięki powołaniu przedstawicielstw ludzie ci mają łatwiejszy dostęp w swoim regionie do współpracowników Rzecznika, a Rzecznikowi pozwala to na skuteczne działania i realną pomoc pokrzywdzonym w całym kraju. 
Pełnomocnicy Rzecznika Praw Ofiar powoływani są najczęściej przy urzędach wojewódzkich na podstawie art.35 ustawy z dnia 05.06.1998r. o administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 91, poz.577 z późn. zmianami). W chwili obecnej pełnomocnicy działają w Częstochowie Katowicach, Łodzi, Rzeszowie i Toruniu. Pełnomocnik działając najczęściej jednoosobowo skupia wokół siebie grupę wolontariuszy, dla których praca w tego rodzaju instytucji, jak już potwierdziło doświadczenie, stanowi realizację wyznawanych idei, ale także doskonały sposób na zdobycie szerokiego doświadczenia.
Czynności podejmowane przez Pełnomocników obejmują przede wszystkim:

• Przyjmowanie i udzielanie pomocy osobom zwracającym się do Pełnomocnika z terenu całego województwa,

• Nawiązanie dobrych kontaktów z dzielnicowymi poszczególnych rewirów, prokuraturą, władzami samorządowymi,

• Prowadzenie telefonu zaufania dla osób poszkodowanych w wyniku przestępstw,

• Nawiązanie kontaktu z instytucjami, organizacjami pozarządowymi, i wszelkimi punktami zajmującymi się pomocą ofiarom przestępstw działającymi na terenie województwa,

• Odbywanie szkoleń w Zespole Rzecznika Praw Ofiar przy MSWiA,

• Sporządzanie zestawień z pracy Przedstawicielstwa dla Zespołu RPO.

Obecnie bardzo wiele osób mogło skorzystać z pomocy współpracowników Rzecznika, bez konieczności niejednokrotnego przyjazdu do odległej Warszawy. Przez cały czas Pełnomocnicy ściśle współpracują i korzystają z doświadczeń Rzecznika, a szczególnie skomplikowane sprawy przekazują do Zespołu w Warszawie. Nie możemy bowiem zapominać, iż wszędzie są ludzie poszkodowani, którzy potrzebują instytucji która udzieli kompleksowej pomocy, porady prawnej i psychologicznej oraz przyczyni się do rzeczywistego respektowania ich praw.


IV. PROWADZENIE OŚRODKA READAPTACYJNEGO DLA OFIAR PRZESTĘPSTW.

1. Prace podjęte przez Rzecznika Praw Ofiar w celu utworzenia Ośrodka Readaptacyjnego dla Ofiar Przemocy.
Wśród regulaminowych zadań Wydziału Rzecznika Praw Ofiar MSWiA wymieniony jest, między innymi, obowiązek powołania i nadzorowania działalności Ośrodka Readaptacyjnego dla ofiar przemocy. 
Ośrodek taki będzie pierwszą tego typu placówką utworzoną w naszym kraju. Przeznaczona na ten cel została nieruchomość znajdująca się na terenie Powiatu Radziejowskiego. Tamtejsza Rada Gminy w czerwcu 2000 r. wyraziła wolę przekazania Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji zabudowanej nieruchomości w miejscowości Lubsin. W wyniku osobistych starań Rzecznika Praw Ofiar doszło do uzgodnień w wyniku których w kwietniu 2001r. podpisany został protokół zdawczo-odbiorczy ustanawiający trwały zarząd MSWiA na nieruchomości. W maju wykonano kosztorys uwzględniający wszelkie prace remontowe przystosowujące budynek do nowych zadań. 

2. Zadania Ośrodka Readaptacyjnego. 
Celem powołania Ośrodka jest organizowanie i realizowanie różnych form pomocy dla ofiar przemocy oraz ich rodzin. Zgodnie z przewidywaniami Rzecznika w Ośrodku będzie mogło przebywać około 30 osób poszkodowanych, personel terapeutyczny i obsługujący. 
Podstawowe zadania Ośrodka określone zostały jako:

• Pomoc prawna dla osób poszkodowanych,

• Indywidualne oraz grupowe formy terapii prowadzonych przez wykwalifikowanych psychologów,

• Propagowanie i upowszechnianie wiedzy na temat skutków przemocy oraz sposobach jej zapobiegania,

• Skupianie wokół Ośrodka: terapeutów, psychologów, działaczy i organizacji społecznych,

• Rozwijanie kontaktów z krajowymi i zagranicznymi specjalistami i środowiskami działającymi na rzecz ofiar,

• Organizowanie i prowadzenie działalności: edukacyjnej, informacyjnej, specjalistycznych i profilaktycznych szkoleń, wykładów, sympozjów, seminariów, konferencji w celu wymiany doświadczeń, poszerzania wiedzy o ofiarach oraz skutkach i możliwościach zapobiegania przemocy,

• Organizowanie różnorodnych przedsięwzięć, w tym charytatywnych na rzecz ofiar przemocy i ich rodzin.

Rzecznik Praw Ofiar prowadząc Ośrodek chce ponadto na podstawie zebranych doświadczeń i obserwacji prowadzić działalność wydawniczą - dla celów informacyjno - promocyjnych, oraz na bieżąco informować media o działalności Ośrodka.


V. INICJATYWY RZECZNIKA

1. Propozycje zmian do Kodeksu Postępowania Karnego. 
Podczas konferencji w dniu 29 maja 2000 r. organizacje pozarządowe przedstawiły problemy z którymi najczęściej spotykają się w swojej codziennej pracy. Na podstawie sporządzonych wówczas materiałów opracowane zostały wówczas przez Wydział Rzecznika Praw Ofiar propozycje zmian do Kodeksu Postępowania Karnego, które następnie zostały przesłane do Ministerstwa Sprawiedliwości pismem z dnia 07.09.2000r. nr SM/WRPO 477/00. Odpowiedzią na powyższe pismo było stanowisko Departamentu Legislacyjno-Prawnego Ministerstwa Sprawiedliwości przedstawione 09.02.2001r. P.L.4011/30/00, w którym kilka propozycji przygotowanych przez Rzecznika Praw Ofiar zyskało aprobatę i zostały uwzględnione w opracowanym w Ministerstwie Sprawiedliwości projekcie nowelizacji kodyfikacji karnej. Wśród najistotniejszych wskazać można propozycję dotyczącą zmiany warunków udziału organizacji pozarządowej w postępowaniu karnych (art. 90§3 kpk), przesłuchania świadka przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość (art. 177§11 kpk).

2. Próba minimalizacji podstawowych zagrożeń środków masowego przekazu. 
Rzecznik Praw Ofiar jest zaniepokojony niebezpieczeństwami jakie niesie za sobą korzystanie ze środków masowego przekazu przez dzieci i młodzież. W związku z tym pragnie przybliżyć dorosłym często nie zauważane przez nich lub ignorowane, choć jednocześnie tak oczywiste zagrożenia.

Według danych zebranych przez Zespół Rzecznika Praw Ofiar ocenia się, że na erotyczne strony w sieci zagląda co drugi nastolatek. Młodzi ludzie są zafascynowani Internetem, często potrafią się lepiej " poruszać w sieci" niż ich rodzice. Wiele stron WWW pokazuje pornografię połączoną z gwałtem i przemocą. Oglądanie takiego materiału zmniejsza wrażliwość, stwarza przekonanie, iż przemoc jest czymś normalnym. Wpływ pornografii na kształtowanie osobowości nastolatków jest bardzo negatywny. 
Wzory rozpowszechnione za pomocą treści pornograficznych w konsekwencji prowadzą do różnego rodzaju dewiacji, okrucieństw, destrukcji pozytywnych norm moralnych i obyczajowych oraz przestępczości seksualnej. Ważne jest więc, aby dostęp dzieci do sieci był kontrolowany przez dorosłych.
Z rozeznania przeprowadzonego przez pracowników Wydziału Rzecznika Praw Ofiar wynika, iż na rynku istnieje wiele programów pełniących funkcje ochronne w kontaktach dzieci z Internetem. 
Programy blokujące zwane też "niańkami internetowymi" można, kupić przez Internet ( koszt ok. 30-50 dolarów). Programy te pozwalają kontrolować dostęp dzieci do wybranych stron internetowych, posiadają filtr zawierający listę stron do których dzieci nie mają dostępu. Są one podłączone do bazy danych w USA, która automatycznie uaktualnia wykaz adresów stron. Niestety baza ta obejmuje tylko strony, które powstały w USA, nie ma w niej adresów stron polskich, rosyjskich, czy azjatyckich. Serwis techniczny i informacyjny, także znajduje się w Stanach i w razie jakiś problemów trzeba e-maila wysłać w języku angielskim.
Programy te posiadają także inne funkcje:

• funkcję pozwalającą na kontrolę i limitowanie czasu jaki dzieci spędzają korzystając z Internetu;

• funkcję umożliwiającą sprawdzanie i rejestrowanie poszczególnych użytkowników;

• kilka kategorii filtrów, dzięki którym można blokować strony według: adresów, słów i fraz, grup dyskusyjnych, "chatów". Zawsze można będzie dodać własną listę stron.

Jeden z programów jest dostępny bezpłatnie. Jest to WeBlocker.
Rzecznik Praw Ofiar stymuluje obecnie prace nad napisaniem polskiej wersji "niańki internetowej", by potem mogła być rozpowszechniane wśród użytkowników. 
Podobne zagrożenia niosą za sobą nieograniczony dostęp dzieci i młodzieży do programów telewizyjnych, zawierające często brutalne obrazy, pełne przemocy i treści erotycznych. Mając na względzie dobro małoletnich, Rzecznik Praw Ofiar popiera dokonywanie selekcji programów poprzez umieszczanie na ekranie telewizyjnym oznaczeń informujących o ich charakterze.

3. Udział Rzecznika w uświadamianiu zagrożeń ze strony sekt.
Dzięki wspólnym działaniom zostały zdelegalizowane przez policję comiesięczne spotkania członków sekty odbywające się w siedzibie Urzędu Gminy Warszawa Praga Południe. Propagowano wiedzę o zagrożeniach i konsekwencjach jakie powoduje wstąpienie do sekty. Na pewno dzięki tej właśnie, uświadamiającej działalności wiele osób nie stało się członkami sekt. W sprawach z tego zakresu Rzecznik współpracuje z Zespołem ds. Sekt w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. 

4. Szczególny tryb postępowania z ofiarami zgwałceń.
Wśród szeregu inicjatyw podejmowanych przez Rzecznika Praw Ofiar na szczególne uwzględnienie zasługuje przyczynienie się do przyjęcia przez Policję szczególnego trybu postępowania z ofiarami zgwałceń. W efekcie tych działań w Warszawie, Katowicach, Bydgoszczy, Poznaniu, Gorzowie Wielkopolskim, Opolu, Krakowie, Olsztynie, Rzeszowie, Łodzi i Poznaniu Komendanci Wojewódzcy Policji w wykonaniu zarządzenia Komendanta Głównego Policji, wydali wewnętrzne decyzje nakazujące funkcjonariuszom przestrzeganie zawartych w Polskiej Karcie Praw Ofiary zasad przesłuchiwania ofiar przestępstw seksualnych. Dotyczy to przede wszystkim wymogu w miarę możliwości jednokrotnego przesłuchania ofiary, dokonanego przez kobietę- funkcjonariusza. Należy również zapewnić tej osobie jak najlepsze warunki psychiczne, w szczególności ograniczyć jej kontakty ze sprawcą. 

5. Sprawdzanie dostępności kija baseballowego w sklepach. 
Pracownicy Zespołu podjęli się sprawdzenia funkcjonowania ustawy o broni i amunicji. Sprawdzanie dotyczyło dostępności kija baseballowego w sklepach na terenie Warszawy i okolic. Z obserwacji pracowników wynika, że w Warszawie powszechna dostępność do tego towaru została znacznie ograniczona, ale na obrzeżach miasta nadal można kupić kij baseballowy bez żadnych problemów. 

6. Prowadzenie ogólnopolskiego telefonu zaufania.
Jednym z regulaminowych zadań Rzecznika Praw Ofiar jest uruchomienie ogólnopolskiego telefonu zaufania (0-606-969-627), pod którym można uzyskać wszelkie informacje dotyczące form pomocy dla ofiar przestępstw. Najczęściej jest to pierwszy kontakt poszkodowanych z Rzecznikiem. 

7. Formy pomocy organizowanej przez Rzecznika Praw Ofiar na rzecz Komendy Stołecznej Policji.
Rzecznik Praw Ofiar ma świadomość w jak ciężkiej sytuacji życiowej niejednokrotnie znajdują się policjanci. Ze względu na rozwój sytuacji na przełomie lat nie zostały należycie zabezpieczone mieszkaniowe prawa funkcjonariuszy policji. 
W roku 1999 Wojewódzki Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Policjantów Komendy Stołecznej Policji w Warszawie zawiązał spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością "Towarzystwo Budownictwa Społecznego Millenium". Dzięki tej inicjatywie zaistniała możliwość wybudowania na preferencyjnych warunkach mieszkań dla funkcjonariuszy. Związki Zawodowe Policjantów nie dysponują dużym kapitałem, co w sposób oczywisty ogranicza czy też uniemożliwia realizowanie celów statutowych spółki. W związku z tym Rzecznik podjął zdecydowane kroki mające na celu przekazanie na rzecz spółki Millenium nieruchomości położonej w Markach Pustelniku, która dotychczas znajdowała się w zarządzie MSWiA. Z inicjatywy Rzecznika zmienione zostały plany zagospodarowania przestrzennego wskazanej działki, z przeznaczenia szczególnego, na cele budownictwa mieszkaniowego. Zaoszczędziło to bardzo wysokich kosztów związanych z późniejszym przekwalifikowaniem stanu prawnego działki, który jest niezbędny dla podjęcia budowy. W wyniku przeprowadzonych rozmów oraz wymiany pism pomiędzy Panią Minister Skarbu, przedstawicielami Komendy Stołecznej Policji i Rzecznikiem Praw Ofiar, zaistniała wola wniesienia aportem wskazanego gruntu do spółki Millenium. Umożliwi w krótkim czasie wybudowanie blisko tysiąca mieszkań, a więc istotnie poprawi problemy kwaterunkowe w policji.
Z inicjatywy Rzecznika Praw Ofiar w miejscowości Domanówek gmina Góra Kalwaria, w połowie maja bieżącego roku podpisana została umowa pomiędzy Komendą Stołeczną Policji a Starostą Powiatowym o przekazaniu w użytkowanie obiektu po jednostce wojskowej, z przeznaczeniem na cele ośrodka szkolenia policji. Inicjatywa Rzecznika spowodowana była tym, że w Warszawie brakuje funkcjonariuszy a jednocześnie jest wysokie zagrożenie przestępczością. Związane było to również z faktem iż w dotychczasowym ośrodku w Iwicznej skończyła się możliwość dalszego edukowania policjantów kursu podstawowego. Komenda Stołeczna Policji zamierzała uruchomić ośrodek OSP w Ruścu pod Pruszkowem. Wiązało się to jednak z niezwykle wysokimi kosztami oraz bardzo odległym terminem jego budowy. Inicjatywa Rzecznika Praw Ofiar w sposób znaczny wpłynęła na zaoszczędzenie pieniędzy i czasu, a pośrednio niewątpliwie na zmniejszeniu przestępczości. 


VI. WSPÓŁPRACA Z URZĘDAMI, FUNKCJONARIUSZAMI I PRACOWNIKAMI INSTYTUCJI PUBLICZNYCH.

1. Współpraca z Ministrem Sprawiedliwości.
Rzecznik Praw Ofiar nawiązał ścisłą współpracę z Ministrem Sprawiedliwości Panem Lechem Kaczyńskim oraz Wiceministrem Sprawiedliwości Panem Zbigniewem Ziobro. Pracownicy ZRPO opierając się na udokumentowanych informacjach, wielokrotnie zwracali się do Pana Ministra z prośbą o interwencję w sprawach, w których doszło do ewidentnych naruszeń prawa lub zaniedbań ze strony organów państwa. Przykładem może być fakt, iż dzięki osobistej interwencji Pana Ministra Lecha Kaczyńskiego - na wniosek WRPO- wznowione zostało m.in. postępowanie przygotowawcze w sprawie brutalnego morderstwa 19-letniej Patrycji P.
Rzecznik Praw Ofiar poparł inicjatywę wydzielenia w budynkach prokuratur i sądów odrębnych pomieszczeń dla świadków oraz osób pokrzywdzonych, oczekujących na przesłuchanie. 
Rzecznik i jego współpracownicy brali również udział w konferencjach organizowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości, podczas których przedstawiciele wielu organizacji pozarządowych wymieniali się doświadczeniami, które następnie zostały wykorzystane w pracy Wydziału. 

2. Współpraca z organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości.
Jednym z podstawowych zadań Rzecznika Praw Ofiar jest podejmowanie interwencji w sytuacjach niewłaściwego traktowania oraz naruszeń uprawnień osób poszkodowanych w wyniku przestępstw. Wiąże się to z koniecznością utrzymywania ścisłych kontaktów z organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości w celu wspólnego działania w prawnie chronionym interesie pokrzywdzonego.
Pierwszy kontakt z pokrzywdzonymi mają najczęściej funkcjonariusze policji i to od czynności podjętych przez nich w pierwszych dniach po zdarzeniu oraz od sposobu traktowania ofiar zależą w dużej mierze wyniki postępowania. Rzecznik kładzie nacisk nie tylko na wytykanie uchybień i zaniedbań funkcjonariuszy, lecz również promuje właściwe postawy i zachowania w kontaktach z obywatelami. Aby wyrazić uznanie dla sumiennych i szczególnie zaangażowanych w sprawy ofiar policjantów, ale również dla psychologów oraz innych pracowników instytucji publicznych, Rzecznik wystosował kierowane na ręce ich przełożonych listy gratulacyjne. 
Z doświadczeń kilkunastomiesięcznej pracy Zespołu ds. Obsługi Rzecznika, wynika iż interwencje podejmowane przez organizacje pozarządowe w instytucjach państwowych nadal wielokrotnie nie są przez nie uwzględniane. Natomiast interwencja jednostki równorzędnej często wywołuje pożądane skutki. 
Dzięki współpracy organów procesowych, poszkodowanych i pracowników Rzecznika udaje się niejednokrotnie przyczynić się do wykrycia i ukarania osób winnych popełnienia przestępstwa. 


VII. WSPÓŁPRACA I POMOC RZECZNIKA DLA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH.

Zespół ds. Obsługi Rzecznika Praw Ofiar nawiązał współpracę z 21 organizacjami pozarządowymi . Została zawarta umowa o wzajemności, na podstawie której wszystkie organizacje popierają swoje postulaty, pomagają sobie w przypadkach konkretnych interwencji. 
Pracownicy ZRPO w ciągu kilku ostatnich miesięcy wzięli udział w kilku konferencjach zorganizowanych przez organizacje pozarządowe, między innymi przez:

• Fundację "Dzieci Niczyje"- konferencja na temat zapobiegania seksualnemu wykorzystywaniu dzieci,

• Centrum Praw Kobiet - spotkanie zorganizowane we współpracy z włoską "Różową Linią", organizacją pomagającą kobietom- ofiarom przemocy domowej,

• Centrum Praw Kobiet - seminarium poświęcone projektowi zaleceń dla Policji odnośnie szczególnego postępowania z ofiarami gwałtów,

• Fundacja "La Strada"- konferencja prasowa informująca o problemie handlu kobietami i prostytucji.

W maju 2001 r. z inicjatywy Stowarzyszenia "Niebieska Linia " została utworzona grupa robocza mająca za zadanie opracowanie projektów aktów prawnych. Akty te miałyby za cel poprawę sytuacji prawnej ofiar przemocy domowej. W skład grupy wchodzą również pracownicy ZRPO.
W kwietniu 2001 r. pracownicy ZRPO zostali zaproszeni przez Stowarzyszenie "Chcę żyć bezpiecznie" w Obornikach Śląskich. Jest to kolejna organizacja pozarządowa, z którą nawiązano współpracę. 
Dzięki zaangażowaniu Rzecznika Praw Ofiar w roku 2000 organizacje pozarządowe uzyskały dotacje na działalność statutową.