• Straże Gminne (Miejskie)

Porządek publiczny

Raport jest podsumowaniem działań w zakresie bezpieczeństwa i porządku publicznego w 2000 r., realizowanych na podstawie przyjętego przez Radę Ministrów "Krajowego Programu Przeciwdziałania Przestępczości". Zawarte w nim plany działań organizacyjnych, legislacyjnych i ustawodawczych były pierwszą od 10 lat strategiczną koncepcją walki z przestępczością w Polsce. 

Wdrożenie Krajowego Programu Poprawy Bezpieczeństwa spowodowało, że wzrost przestępczości kryminalnej wyniósł w pierwszym półroczu tego roku w stosunku do analogicznego okresu roku ubiegłego jedynie 1,5 proc ( w zeszłym roku wzrost o 14 proc. w tym tylko 1,5 proc.) Przestępstwa kryminalne maja największy wpływ na poczucie bezpieczeństwa i dynamika ich wzrostu została zahamowana (m.in. uprawnienia dla policji, program 17x5) 

Wprawdzie ogólny wzrost liczby przestępstw wynosi około 12 proc. jednak największy wpływ na dynamikę wzrostu liczby przestępstw mają przestępstwa drogowe (wzrost o około 37 tys. - w roku 2000 dotychczasowe wykroczenie np. prowadzenie samochodu pod wpływem alkoholu zostało zakwalifikowane jako przestępstwo - dynamika wzrostu - 483 proc.), przestępstwa gospodarcze i narkotykowe. Wzrost przestępstw gospodarczych i narkotykowych wiąże się ściśle z ich wykrywalnością. Nie ma zarejestrowanego przestępstwa gospodarczego i narkotykowego bez jego wykrycia. 

O prawie 10 proc. jest mniej kradzieży z włamaniem, o blisko 6 proc. mniej kradzieży samochodu i o 3 proc. mniej rozbojów. Więcej jest o ponad 2,5 proc. zabójstw, bójek o 5,8 proc, i kradzieży o prawie 12 proc. 

Służby policyjne w ramach wprowadzanego nowego systemu bezpieczeństwa otrzymują nowe uprawnienia, sprzęt, największe od lat podwyżki płac w ramach motywacyjnego systemu płac. Z drugiej strony ich działania operacyjne zostają poddane kontroli niezależnego od władzy wykonawczej sądu (nowelizacja ustaw o świadku koronnym, o Policji i o Straży Granicznej).

Realizacja tych założeń uzależniona była i jest od możliwości finansowych państwa. Należy przy tym zwrócić uwagę, że finansowanie 12 zadań priorytetowych zostało rozpisanych na lata 2001-2003, chociaż ich realizację i wdrażanie rozpoczęto już w wielu wypadkach w 2000 r.

Jednak już obecnie, w efekcie podjętych działań po raz pierwszy od 1996 r. wzrosła wykrywalność przestępstw, złamana została też dynamika ich wzrostu. 
Policja wykryła 47,8 proc. sprawców wszystkich przestępstw, czyli o blisko 3 proc. więcej niż w roku poprzednim. Aż o 44,8 proc. (z 16.323 w roku 1999 do 23.642 w roku 2000) wzrosła liczba osób, wobec których po przedstawieniu zarzutów zastosowano areszt tymczasowy. 
Zlikwidowano 158 (39 proc.) z 405 rozpoznanych grup przestępczych. Wartość zabezpieczonego mienia (samochody, konta bankowe i inne) wyniosła w przybliżeniu 56.923.934 PLN. Odzyskano mienie wartości 350.817.069 PLN (głównie sprzęt RTV i AGD oraz samochody). Zabezpieczono m. in. 2.649.000 porcji narkotyków "twardych" (amfetamina, heroina i kokaina) oraz 41.400 porcji narkotyków "miękkich" (marihuana, haszysz) o łącznej wartości rynkowej 45.343.140 PLN. Zlikwidowano kilka profesjonalnych upraw marihuany i haszyszu na skalę przemysłową oraz 14 laboratoriów o dużej wydajności, produkujących amfetaminę i jej pochodne (w 1999 r. - 8). Utrzymuje się tendencja spadkowa liczby przestępstw kryminalnych popełnionych z użyciem materiałów i urządzeń wybuchowych, których w roku 2000 odnotowano 161 (1999 r. - 186, spadek o 14 proc.). Zatrzymano łącznie 227 osób podejrzanych o działania przestępcze związane z materiałami i urządzeniami wybuchowymi (w roku 1999 - 221, wzrost o 1 proc.).

W roku 2000 stwierdzono 1.899 przestępstw korupcyjnych, tj. o 29 proc. więcej niż w roku 1999, kiedy odnotowano 1.349 przestępstw tej kategorii. 

Wyniki prac policyjnych analityków wskazują, że zagrożenie przestępczością kryminalną w Polsce ma tendencję wzrostową, która prawdopodobnie utrzyma się w najbliższym czasie, choć z mniejszą dynamiką wzrostu. W perspektywie kilku najbliższych lat należy się spodziewać procesu kształtowania się nowych struktur zorganizowanych grup przestępczych. Z rozpoznania wynika, że następuje swego rodzaju specjalizacja, raczej niezależna od miejsca zamieszkania członków i/lub przywódców grupy. Należy spodziewać się tworzenia przestępczych "konsorcjów", powoływanych do realizacji określonych przedsięwzięć i kierowanych przez "zarządy" złożone z szefów uczestniczących w nich grup przestępczych.

W oparciu o dane porównawcze dotyczące różnych aspektów przestępczości innych państwach europejskich można stwierdzić, że skala przestępczości w porównywanych dziedzinach jak i skuteczność organów ścigania nie odbiegają od podobnych wskaźników w przywołanych państwach.

Zgodnie z przyjętą strategią Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w zakresie zapobiegania i zwalczania przestępczości w 2000 r. działania skoncentrowano na walce z najpoważniejszą przestępczością - zorganizowaną. W tym celu powołano w kwietniu ub. r. Centralne Biuro Śledcze - wyspecjalizowaną, scentralizowaną jednostkę zdolną do podjęcia walki z najgroźniejszymi grupami przestępczymi, działającymi w skali całego kraju i mającymi powiązania z różnymi szczeblami władzy. Budowa CBŚ poprzedzona została stworzeniem niezbędnego instrumentarium prawnego (m. in. instytucji świadka koronnego, zakupu kontrolowanego) oraz gwarancją odpowiedniego wsparcia finansowania. Spełnienie tych warunków spowodowało, że większość najgroźniejszych gangów przestępczych, powstałych na początku lat 90. została rozbita lub znajduje się w defensywie. Rozbito gang pruszkowski a jak pokazuje realizacja najgłośniejszych spraw, nie ma osób nietykalnych i każde naruszenie prawa będzie ścigane z całą bezwzględnością.

Działania te przywróciły wiarę społeczeństwa w skuteczność organów ścigania oraz dobrze prognozują realizacji strategii przewidywanej na 2001 r., w której koncentruje się uwagę na walce z przestępczością kryminalną, która stanowi bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa osobistego obywateli (m. in. poprzez Program 17x5). To właśnie ten rodzaj przestępczości najbardziej wpływa na subiektywne poczucie bezpieczeństwa obywateli.
Jak wynika z badań socjologicznych (SMG/KRC Poland, kwiecień 2001) niemal 75 proc. badanych nigdy nie było bezpośrednimi ofiarami lub świadkami przestępstw, a 53,2 proc. zna je jedynie z mediów. Te same badania wskazują na aprobatę dla zbierania przez służby policyjne danych wrażliwych na temat preferencji seksualnych, nałogów osób podejrzanych o popełnienie najpoważniejszych przestępstw.

Przekazanie wojewodom i starostom niektórych uprawnień, dotyczących bezpieczeństwa, sprzyja tworzeniu lokalnych (do szczebla gminy włącznie) programów walki z patologiami i przestępczością. Priorytetowe w 2001 r. zwalczanie przestępczości pospolitej musi być wsparte działaniem społecznym, czego przejawem jest uaktywnienie się samorządów, poprzez tworzenie różnego rodzaju programów profilaktycznych. Programy te zakładają ścisłą współpracę grup obywatelskich z Policją i wspieranie tych inicjatyw przez administrację państwową i samorządową. 

Niezwykle ważne jest również zwiększenie operatywności i mobilności służb patrolowych. W tym celu w roku 2000 rozpoczęto budowę Systemu Wspomagania Dowodzenia Policji (SWDP) dla Warszawy, Łodzi i Szczecina. System ten obejmował zakupienie komputerowego zintegrowanego stanowiska umożliwiającego kierowanie zasobami ludzkimi (komend miejskich, komendy stołecznej). W ramach tego systemu zakupiono cyfrową łączność radiową, komputerowy system wspomagania dowodzenia oraz pojazdy. Samochody (ponad 500 sztuk) będą dostarczone do jednostek Policji w 2001 roku.

Polska coraz częściej traktowana jest przez część imigrantów jako państwo pobytu stałego, czasowego lub też nielegalnego. Świadczy też o tym rosnąca ilość wniosków składanych przez cudzoziemców o status uchodźcy, prawo pobytu lub osiedlenia. Część z nich usiłuje potem - z różnym skutkiem - nielegalnie przedostać się do Niemiec, korzystając z pomocy profesjonalnych przemytników. Straż Graniczna rejestruje wzrost przestępczości pospolitej wśród cudzoziemców przybyłych do Polski z obszaru postradzieckiego, łącznie z przypadkami terroru kryminalnego.

Nowelizacje ustaw o Straży Granicznej zwiększają efektywność państwa w walce ze zjawiskiem, nielegalnej imigracji, przemytu ludzi i towarów i dostosowują polskie regulacje do przepisów Unii Europejskiej, zwłaszcza poprzez rozpoczęcie tworzenia Krajowego Systemu Informatycznego, przyszłego polskiego komponentu Systemu Informacyjnego Schengen (SIS). 

Zwiększa się szczelność polskich granic, m. in. poprzez budowę nowych strażnic na wschodniej granicy. Przy udziale środków pomocowych UE w 2000 r. oddano do użytku 2 strażnice i rozpoczęto budowę 6. Miarą efektywności polskiej Straży Granicznej jest fakt, iż liczba nielegalnych imigrantów readmitowanych do Polski z Niemiec jest znacznie niższa od zwracanych przez Niemców innym państwom środkowoeuropejskim.

Zwraca uwagę duża liczba zatrzymań przez Straż Graniczną w 2000 r. cudzoziemców w przejściach granicznych (wzrost o 55 proc. - w porównaniu z 1999 r.), w tym usiłujących przekroczyć granicę państwową nielegalnie na podstawie sfałszowanych dokumentów paszportowych (wzrost o 93,6 proc.) lub wiz oraz poprzez ominięcie kontroli granicznej (wzrost o 59 proc.). Cudzoziemcy, których nielegalne przekraczanie granicy państwowej miało potencjalne podłoże migracyjne (5.503 osób) stanowili 85 proc. ogółu zatrzymanych.

W celu koncentracji działań z zakresu ochrony ludności i ratownictwa w 2000 r. zespolono zadania jakie realizował Urząd Zarządzania Kryzysowego i Ochrony Ludności Obrony Cywilnej Kraju z zadaniami realizowanymi przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej. W marcu 2000 r. na stanowisko Szefa Obrony Cywilnej Kraju powołano Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej.

Działania te pozwoliły na skupienie w jednym urzędzie większości zagadnień związanych z ochroną przeciwpożarową, ratownictwem, obroną cywilną a także niektórych elementów zarządzania kryzysowego i pomocy humanitarnej. W wyniku tego zespolenia powstało m. in. Krajowe Centrum Koordynacji Ratownictwa i Ochrony Ludności, do którego głównych zadań należy koordynowanie działań oraz kierowanie Krajowym Systemem Ratowniczo-Gaśniczym. W sytuacjach szczególnych spełnia ono również funkcje Centrum Zarządzania Kryzysowego Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji a także obsługuje pace Komitetu Rady Ministrów ds. Zarządzania w Sytuacjach Kryzysowych.

Ulega zmianie formuła Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego, poprzez włączanie do niego specjalistów i jednostek ratowniczych spoza Państwowej Straży Pożarnej i Ochotniczych Straży Pożarnych. W 2000 r. dwunastokrotnie zwiększono dotację dla 2.811 jednostek OSP działających w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (z około 400 do 5.000 PLN). Rozpoczęto budowę 87 Centrów Powiadamiania Ratunkowego.