• Akty wykonawcze do Ustawy o referendum ogólnokrajowym wydane przez Ministra SWiA
• Projekt ustawy o wyborze członków Parlamentu Europejskiego
• Cudzoziemcy w Polsce
• Wyciąg z podstawowych przepisów prawnych
• Sprawy obywatelskie
• Konstytucja
• Zezwolenia i koncesje
• Bezpieczeństwo wewnętrzne
• Administracja publiczna
• Organizacja MSW
• Wyznania religijne
• Dokumenty ONZ

[Tłumaczenie robocze
z wersji niepublikowanej,
ustalonej podczas seminarium]

Przyjęte 26 września 2003


Zalecenia Ekspertów
Seminarium Ekspertów dla Europy Wschodniej,
Praga 24-26 września 2003


„Implementacja Programu Działań przyjętego na Światowej Konferencji przeciwko Rasizmowi, Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i Związanej z Nimi Nietolerancji: wymiana poglądów na temat dalszych działań”

Zorganizowane przez Biuro Wysokiego Komisarza do Spraw Praw Człowieka (OHCHR) i Rząd Republiki Czeskiej

Eksperci dla Europy Wschodniej, spotkawszy się na seminarium w Pradze w celu wymiany poglądów na temat dalszych działań podejmowanych w celu implementacji Deklaracji i Programu Działania Światowej Konferencji przeciwko Rasizmowi, Dyskryminacji Rasowej i Związanej z Nimi Nietolerancji, zalecają:

A. Prawa osób należących do mniejszości narodowych, etnicznych, religijnych i językowych

1. Wszystkie państwa Europy Wschodniej powinny włączyć do swojego prawa krajowego postanowienia Międzynarodowej Konwencji w Sprawie Eliminacji Wszelkich Form Dyskryminacji rasowej poprzez przyjęcie kompleksowych regulacji antydyskryminacyjnych. Powinny także złożyć deklarację przewidzianą w artykule 14 tej Konwencji.

2. Zgodnie ze standardami wyznaczonymi przez dyrektywy 43/2000/WE i 78/2000/WE Rady Unii Europejskiej oraz Zalecenia ECRI nr 7 w sprawie polityki ogólnej, regulacje antydyskryminacyjne powinny definiować pojęcia dyskryminacji bezpośredniej i pośredniej, prześladowania z przyczyn rasy oraz podżegania do dyskryminacji. Definicja dyskryminacji powinna obejmować ponadto segregację, dyskryminację poprzez stowarzyszanie, wyrażony zamiar dyskryminacji oraz udzielanie pomocy w dyskryminowaniu. Przepisy antydyskryminacyjne powinny mieć zastosowanie zarówno do sektora publicznego jak i prywatnego, a także przewidywać skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje oraz odpowiedzialność odszkodowawczą.

3. Prawo krajowe powinno przewidywać odpowiedzialność urzędników państwowych za naruszenie prawa oraz uznać rasistowską motywację popełnienia czynu za okoliczność obciążającą dla celów wymiaru kary. Używane pojęcia powinny być jasno zdefiniowane i zawierać kryteria umożliwiające zidentyfikowanie czynów podlegających karze.

4. Państwa powinny ustanowić lub wzmocnić niezależne krajowe instytucje działające w sferze praw człowieka, wyspecjalizowane w ochronie praw osób należących do mniejszości narodowych, etnicznych, religijnych i językowych oraz zgodnie z Zasadami Paryskimi oraz Zaleceniami ECRI nr 2 w sprawie polityki ogólnej -umocowane do zwalczania dyskryminacji rasowej. Instytucje takie powinny mieć kompetencje do podejmowania działań w zakresie tworzenia i stosowania prawa oraz edukacji o prawach mniejszości, które adresowane byłyby do sektora publicznego i prywatnego. Państwa powinny rozważyć możliwość zapewnienia zainteresowanym dostępu do odpowiednich środków w celu dochodzenia ich praw, włączając w to pomoc prawną.

5. Państwa powinny podjąć kroki w celu zachowania i rozwoju tożsamości językowej i kulturowej grup mniejszości, włączając w to specjalne środki służące promowaniu prawa do nauczania i dostępu do kultury w języku ojczystym, co nie wpłynie negatywnie na integrację społeczną, realizację zasady równych możliwości ani na dostęp do języka oficjalnego i kultury większości.

6. Państwa powinny oferować wszystkim grupom etnicznym profesjonalne szkolenia, w celu wyrównania szans w ich rozwoju zawodowym. Ilekroć zaistnieje taka potrzeba, powinno się podejmować pozytywne działania służące poprawie sytuacji grup społecznie upośledzonych.

7. W celu poprawy reprezentacji politycznej i udziału grup mniejszości w życiu publicznym, państwa powinny podjąć działania ułatwiające reprezentację mniejszości we władzach lokalnych. Państwa powinny także promować udział przedstawicieli mniejszości w administracji publicznej i w stosowaniu prawa.

8. W celu rozwiązania problemu zwielokrotnionej dyskryminacji, państwa powinny włączyć perspektywę równości płci do realizowanych strategii, polityki i programów działań z zakresu przeciwdziałania rasizmowi, dyskryminacji rasowej, ksenofobii i związanej z nimi nietolerancji.

9. Państwa powinny zapewnić by powszechna edukacja prowadzona była w duchu tolerancji, niedyskryminacji i szacunku dla innych, bez względu na rasę, kolor skóry lub pochodzenie narodowe lub etniczne.

10. Zgodnie z Programem Działań z Durbanu, w szczególności jego paragrafami od 133 do 139, państwa powinny zapewnić, by urzędnicy państwowi oraz przedstawiciele odpowiednich grup zawodowych, byli szkoleni w zakresie praw człowieka.

11. Państwa powinny promować międzykulturowe porozumienia oraz pluralizm w zakresie wartości, godności i tradycji różnych grup etnicznych, a także zachęcać je do aktywnego udziału np. w kampaniach świadomościowych prowadzonych przez media.

12. Zachęca się państwa do opracowania programów szkoleniowych dla członków mniejszości, które zwiększą ich szanse na zatrudnienie w mediach. Zachęca się krajowe instytucje do monitorowania i oceny informacji na temat problematyki mniejszości przedstawianych przez media. Kodeksy etyki dziennikarskiej powinny zawierać specjalne przepisy pozwalające uniknąć wyrażeń nacechowanych uprzedzeniami lub stereotypami.

13. Nalega się, by zgodnie z postanowieniami Programu Działań przyjętego w Durbanie, przeciwdziałanie dyskryminacji rasowej zostało uwzględnione w programach i działaniach realizowanych przez organizacje międzyrządowe i pozarządowe, instytucje finansowe, partie polityczne i polityków, społeczność akademicką, sektor prywatny i społeczeństwo obywatelskie.

14. W celu wywarcia większego wpływu na lokalne i regionalne działania promujące prawa osób należących do mniejszości, powinna zostać wzmocniona bezpośrednia współpraca pomiędzy organizacjami międzynarodowymi, instytucjami krajowymi oraz lokalnymi organizacjami pozarządowymi. Państwa oraz przedstawiciele organizacji międzynarodowych i pozarządowych powinni zostać włączeni w organizację regionalnych i krajowych seminariów.

15. W krajowych programach zwalczania rasizmu, państwa powinny uwzględnić strategie naprawienia szkód wynikających z przestępstw i krzywd związanych z naruszeniami praw człowieka popełnionymi w przeszłości. Strategie te powinny zostać opracowane w oparciu o konsultacje społeczne przeprowadzone na wszystkich poziomach. Bez względu na przyjęte w tym zakresie podejście, ważne jest, by było ono postrzegane jako uprawnione przez szerokie kręgi społeczne, a w szczególności przez ofiary naruszeń praw człowieka. Państwa, międzynarodowe organizacje i społeczeństwo obywatelskie, powinny opracować mechanizmy ułatwiające współdziałanie wszystkich podmiotów zaangażowanych w rekoncyliację. Odbudowę procesu odkrywania prawdy i rekoncyliacji powinno uzupełniać funkcjonowanie międzynarodowych sądów do spraw poważnych naruszeń praw człowieka.


B. Romowie: Problematyka i Perspektywy na Drodze do Równości

16. Państwa powinny stosować Ogólne Zalecenia XXVII dotyczące Dyskryminacji Romów, przyjęte przez Komitet do Spraw Eliminacji Dyskryminacji Rasowej 16 sierpnia 2000. Zgodnie z nimi, Państwa-strony Konwencji, dla dobra członków społeczności romskiej, powinny przyjąć serię działań – w tym prawnych – krajowych strategii i programów obejmujących: środki ochrony członków społeczności romskiej przed przemocą o podłożu rasistowskim, zdecydowane środki w obszarze edukacji, środki służące poprawie warunków życia społeczności romskich, działania na rzecz eliminacji wszelkich koncepcji wyższości rasowej lub etnicznej, nienawiści rasowej, podżegania do dyskryminacji rasowej oraz stosowania przemocy wobec Romów prezentowanych w mediach. Państwa powinny także podjąć działania w zakresie uczestnictwa Romów w życiu publicznym. Przy realizacji tych zobowiązań, państwa powinny uwzględnić także Zalecenia ECRI nr 3 w sprawie polityki ogólnej.

17. Państwa powinny ułatwić Romom dostęp do krajowych instytucji oraz regionalnych i międzynarodowych mechanizmów funkcjonujących w obszarze praw człowieka.

18. Państwa powinny podjąć odpowiednie działania w celu ułatwienia Romom udziału w życiu politycznym, społecznym i ekonomicznym. Romowie powinni być postrzegani jako integralna część kapitału społecznego i jako potencjał, który jeśli tylko będzie miał szansę rozwoju, przyniesie korzyści całemu społeczeństwu. Państwa powinny stworzyć warunki dla takiego rozwoju.

19. Oczekuje się, że państwa regionu przyjmą programy na rzecz Romów i równych możliwości. Nalega się, by Państwa, które dotychczas tego nie uczyniły, opracowały i zatwierdziły takie programy. Powinny być one realizowane przez ogólnie poważanych urzędników, a na ich realizację powinny zostać przeznaczone odpowiednie środki finansowe. Państwa powinny mieć na celu realizację szeroko rozumianej polityki równych możliwości, która obejmie liczne sfery życia społecznego, takie jak edukacja, zatrudnienie, mieszkalnictwo, opieka zdrowotna i zabezpieczenie społeczne. Państwa powinny także zapewnić rzeczywisty udział Romów w tych programach, wykraczający poza pełnienie ról wyłącznie doradczych, a także stworzyć mechanizmy pozwalające na ewaluację i nadzór nad ich realizacją.

20. Nalega się, by państwa podjęły natychmiastowe działania w celu zagwarantowania włączenia dzieci romskich, które nie są umysłowo upośledzone, a uczęszczają do szkół lub klas specjalnych, do głównego nurtu systemu szkolnictwa. Państwa powinny zapewnić, by formalna edukacja dzieci romskich prowadzona była w oparciu o zasadę desegregacji. Państwa powinny przyjąć kompleksowe regulacje zakazujące dyskryminacyjnego traktowania dzieci romskich, które poparte zostaną skutecznymi sankcjami za ich naruszenie. W celu likwidacji analfabetyzmu i niewłaściwego wykształcenia Romów, państwa powinny ponadto podjąć odpowiednie działania w celu opracowania i realizacji programów edukacji dorosłych.

21. Państwa powinny wspierać zarówno kontynuację procesu emancypacji mediów romskich, w szczególności czasopism i programów telewizyjnych, jak również włączanie dziennikarzy romskich i problematyki romskiej do nie-romskich programów. W celu stworzenia i realizacji wspólnych działań, takich jak opracowanie kodeksów etyki dziennikarskiej, skodyfikowanie międzynarodowego języka romskiego dla potrzeb mediów oraz opracowania innych środków potrzebnych romskim dziennikarzom do komunikacji z mediami krajowymi i międzynarodowymi, zachęca się organizacje pozarządowe do stworzenia międzynarodowej sieci współpracy (network).

22. Państwa, organizacje międzynarodowe oraz władze lokalne powinny uznać młodzież pochodzenia romskiego za priorytetowego adresata realizowanej przez nie polityki. Powinny także wspierać rozwój romskich organizacji młodzieżowych. Zarówno wskazane podmioty, jak i sam ruch romski, powinny opracować mechanizmy, które zachęcą organizacje młodzieżowe i młodzież romską do udziału w procesie decyzyjnym oraz procesie kreowania polityki. Europejskie Forum Młodzieżowe powinno opracować programy dotyczące młodzieży należącej do mniejszości, uwzględniając w nich młodzież romską.


C. Ksenofobia

23. W celu skutecznego zwalczania ksenofobii, państwa powinny uchwalić skuteczne regulacje, które karać będą jej najpoważniejsze przejawy. Państwa i inne instytucje powinny promować tolerancję, szacunek i poszanowanie odmienności, jako główne narzędzia zwalczania ksenofobii, angażując się w edukację formalną i nieformalną.

24. Nalega się, by państwa i inne instytucje miały wzgląd na fakt, że pamięć historyczna jest wciąż żywa, i przejawia się nie tylko w przedstawianiu prawdy o Holokauście i zagładzie Żydów w Europie Wschodniej, ale także w przedstawianiu tragedii i sukcesów całej europejskiej społeczności wielu narodów, której integralną częścią są Żydzi. Urzędnicy państwowi, politycy i osoby publiczne powinny otwarcie i stanowczo przeciwstawiać się zachowaniom antysemickim, stereotypom i uprzedzeniom. Przedstawiciele grup wyznaniowych powinni uczestniczyć w dialogu międzyreligijnym, którego celem byłoby przeciwdziałanie takim zachowaniom. Państwa powinny opracować specjalne programy edukacyjne poświęcone przeciwdziałania antysemityzmowi.

25. Państwa i organizacje międzynarodowe powinny podejmować działania w celu podniesienia świadomości w zakresie instrumentów prawnych służących ochronie praw migrantów, w szczególności na temat Międzynarodowej Konwencji o Ochronie Praw Pracowników Migrujących oraz Członków Ich Rodzin. Krajowe instytucje działające w obszarze praw człowieka i inne niezależne ciała, powinny być włączone w rozpatrywanie przez państwo spraw dotyczących traktowania migrantów. W kwestii migrantów, których status prawny jest nieuregulowany, państwa powinny rozważyć opracowanie programów służących legalizacji pobytu tych osób, które nie popełniły przestępstwa i zamieszkiwały na terytorium państwa przez długi czas.

26. Realizowane przez państwa strategie zwalczania dyskryminacji uchodźców, bezpaństwowców i osób przesiedlanych (internally displaced persons), w zakresie, w jakim dotyczą one przyczyn, nie zaś tylko przejawów dyskryminacji, powinno cechować wielowymiarowe, wielostronne i kompleksowe podejście, w którym uwzględniony zostanie udział organizacji międzynarodowych, społeczeństwa obywatelskiego oraz przedstawicieli organizacji uchodźców, bezpaństwowców i osób przesiedlanych. Państwa powinny podejmować starania w celu określenia wspólnych punktów odniesienia i stworzenia płaszczyzny porozumienia dla różnych i nierzadko konkurencyjnych interesów zainteresowanych stron. Strategie takie muszą w szczególności mieć na uwadze specyfikę tych społeczeństw Europy Wschodniej, w szczególności fakt, że wiele z państw tego regionu staje wobec poważnych wyzwań ekonomicznych i jest celem licznych i zróżnicowanych ruchów uchodźczych i migracyjnych. Państwa powinny opracowywać swoje strategie (narodowe plany działania) zgodnie z wytycznymi ONZ w sprawie osób przesiedlanych i współpracować w najwyższym możliwym stopniu ze Specjalnym Przedstawicielem Sekretarza Generalnego do Spraw Osób Przesiedlanych.