Zespół do Spraw Monitorowania Rasizmu i Ksenofobii
 

Warszawa, 8 listopada 2004 r.

Protokół ze spotkania z przedstawicielami organizacji pozarządowych aktywnie działających w zakresie przeciwdziałania i zwalczania rasizmu, dyskryminacji rasowej, antysemityzmu i ksenofobii
Warszawa, 8 listopada 2004 r.

Spotkaniu przewodniczył Podsekretarz Stanu w MSWiA Pan Tadeusz Matusiak, a następnie Zastępca Dyrektora Departamentu Wyznań i Mniejszości Narodowych Pani Danuta Głowacka-Mazur. Obecność pozostałych uczestników posiedzenia zgodnie z załączoną listą obecności.


Porządek spotkania:

1. Przedstawienie działań Europejskiego Centrum Monitorowania Rasizmu i Ksenofobii w Wiedniu (European Union Monitoring Centre - EUMC) z uwzględnieniem roli krajowych punktów kontaktowych.

2. Przedstawienie działań Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w kontekście współpracy z Europejskim Centrum Monitorowania Rasizmu i Ksenofobii w Wiedniu.

3. Przedstawienie założeń Krajowego Programu Przeciwdziałania Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i Związanej z Nimi Nietolerancji i zadań w jego ramach planowanych do realizacji przez MSWiA.

4. Dyskusja.

Ad 1.
Zastępca Dyrektora Departamentu Wyznań i Mniejszości Narodowych Danuta Głowacka–Mazur, która jest jednocześnie niezależnym członkiem Rady Zarządzającej Europejskiego Centrum Monitorowania Rasizmu i Ksenofobii w Wiedniu, przedstawiła podstawowe działania EUMC. W swej wypowiedzi zwróciła uwagę na funkcjonującą – w ramach EUMC - Europejską Sieć Informacji o Rasizmie i Ksenofobii – RAXEN. D. Głowacka wyjaśniła, że dane gromadzone w ramach RAXEN przekazywane są, według określonych wytycznych, przez sieć krajowych punktów kontaktowych (National Focal Points - NFP), funkcjonujących w każdym kraju członkowskim. NFP gromadzą dane na temat rasizmu, ksenofobii i antysemityzmu na poziomie poszczególnych państw UE. Krajowym punktem kontaktowym w Polsce jest Helsińska Fundacja Praw Człowieka, która została wybrana do pełnienia tej funkcji w drodze otwartego przetargu. D. Głowacka-Mazur podkreśliła także znaczenie dobrej współpracy między krajowym punktem kontaktowym, członkiem Rady Zarządzającej i oficerem łącznikowym, dla tworzenia obiektywnych i wiarygodnych raportów na temat zjawisk rasizmu, dyskryminacji i antysemityzmu w Polsce. Ponadto poinformowała, iż obecnie trwają prace nad rozszerzeniem mandatu EUMC i przekształceniem go w Agencję Praw Podstawowych.

Ad 2.
Specjalista w Wydziale Mniejszości Narodowych Departamentu Wyznań i Mniejszości Narodowych Edyta Tuta, która pełni także rolę oficera łącznikowego w EUMC poinformowała, iż zgodnie z decyzją Rady Ministrów z dnia 6 stycznia 2004 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji jest instytucją odpowiedzialną za kontakty z EUMC. E. Tuta wyjaśniła, że oficer łącznikowy jest odpowiedzialny za wymianę informacji między EUMC i administracją rządową w Polsce, m.in. w zakresie prawa i polityki anty-dyskryminacyjnej oraz innych działań administracji rządowej związanych ze zwalczaniem zjawisk dyskryminacji, antysemityzmu i ksenofobii. Ponadto oficer łącznikowy jest zobowiązany do przygotowywania - na podstawie materiałów otrzymywanych z EUMC - informacji dla innych podmiotów administracji rządowej o zaleceniach i wnioskach dotyczących przeciwdziałania dyskryminacji i ksenofobii. W swej wypowiedzi E. Tuta ponownie podkreśliła znaczenie współpracy i wymiany informacji między administracją rządową i organizacjami pozarządowymi oraz zwróciła się z prośbą do organizacji pozarządowych o przesyłanie do MSWiA informacji nt. tzw. „dobrych praktyk”, w celu przygotowywania jak najbardziej kompleksowych informacji nt. działań podejmowanych w Polsce na rzecz zwalczania dyskryminacji m.in. na spotkania w ramach EUMC.

Ad 3.
Specjalista w Wydziale Mniejszości Narodowych Departamentu Wyznań i Mniejszości Narodowych Dominika Sadowska poinformowała, iż w dniu 18 maja 2004 r. został przyjęty przez Radę Ministrów Krajowy Program Przeciwdziałania Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i Związanej z Nimi Nietolerancji, który nakłada na administrację rządową obowiązek realizacji określonych zadań. W swej wypowiedzi przedstawiła także informacje dotyczące konkretnych zadań realizowanych do końca roku 2004 i w roku 2005 przez MSWiA w zakresie zwalczania i przeciwdziałania rasizmowi i dyskryminacji rasowej. D. Sadowska zwróciła się z prośbą do uczestników spotkania, aby efektem dyskusji było wypracowanie form i zakresu współpracy MSWiA z organizacjami pozarządowymi przy ich realizacji, a także ewaluacji.

Ad 4.
W trakcie dyskusji zastanawiano się przede wszystkim nad ramami (zasadami) współpracy MSWiA z organizacjami pozarządowymi. Przedstawiciele organizacji pozarządowych wystąpili z postulatem, aby do udziału w następnych spotkaniach zaprosić przedstawicieli Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu m.in. w związku z działaniami podejmowanymi przez organizacje pozarządowe w zakresie szkoleń dla przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości oraz monitorowania podręczników do nauki języka polskiego i historii. Uczestnicy spotkania zaproponowali również opracowanie kryteriów (zasad) zbierania, weryfikacji i monitorowania przypadków ksenofobii, rasizmu i antysemityzmu. Zastanowiono się nad rolą w tym procesie MSWiA – we współpracy z innymi podmiotami administracji rządowej, np. Policji - i organizacjami pozarządowymi. Zwrócono uwagę, że tworzona baza danych nie powinna ograniczać się wyłącznie do danych o przypadkach antysemityzmu, rasizmu i ksenofobii, ale powinna zawierać także informacje o „dobrych praktykach”.
Ponadto podczas dyskusji zwrócono uwagę na znaczenie edukacji w procesie promowania polityki anty-dyskryminacyjnej. Zaproponowano przeprowadzenie badań opinii publicznej, które pozwoliłby na diagnozę postaw i świadomości społeczeństwa polskiego, a także prowadzenie monitoringu sytuacji w zakresie przypadków rasizmu, antysemityzmu i dyskryminacji, którego rezultaty stanowiłyby podstawę dla kontynuowania Krajowego Programu w przyszłości. Na potrzeby dalszych prac uczestnicy spotkania zaproponowali również opracowanie roboczych definicji pojęć, np. ksenofobia, antysemityzm, dyskryminacja, rasizm itd., a także inwentaryzację zasobów bibliograficznych dostępnych w zakresie problematyki przeciwdziałania i zwalczania dyskryminacji, rasizmu, antysemityzmu i ksenofobii. Zwrócono ponadto uwagę, że w skład przyszłego zespołu zajmującego się realizowaniem i ewaluacją nawiązanej współpracy powinien wejść także językoznawca, który będzie pełnić eksperta m. in. w zakresie „mowy nienawiści”.
Uczestnicy dyskusji uznali także za celowe prowadzenie wspólnych działań - MSWiA i organizacji pozarządowych - na rzecz zwalczania rasizmu, antysemityzmu i ksenofobii w społeczeństwie polskim. Działania te miałyby przyjąć formułę m. in. edukacji aktywnej – przybliżania określonych zagadnień poprzez organizowanie imprez kulturalnych, wydawanie rzetelnych publikacji informacyjnych. Działania te powinny dotyczyć m. in. takich zagadnień jak status prawny imigrantów i uchodźców, świadomość społeczna występowania zjawisk rasizmu, antysemityzmu, dyskryminacji rasowej (badana na podstawie np. ankiet rozprowadzanych w miejscach pracy), problemu niezgłaszania przestępstw motywowanych rasistowsko, co nie tylko prowadzi do zafałszowania statystyk, ale także obarcza organizacje pozarządowe koniecznością podejmowania działań zaradczych, do których obowiązane są właściwe instytucje publiczne. Działania na rzecz zwalczania rasizmu, antysemityzmu i ksenofobii powinny objąć także propagowanie „dobrych praktyk”, wypracowanych przez różne instytucje i organizacje w omawiany zakresie.

Ustalenia:

1. Uczestnicy spotkania uznali za celowe zorganizowanie następnego spotkania w styczniu 2004 r. Spotkanie to powinno zostać poświęcone zbieraniu danych, ich weryfikacji i monitorowaniu przypadków rasizmu, ksenofobii i antysemityzmu.

2. MSWiA zwróci się do Ministerstwa Sprawiedliwości i Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu z propozycją dotyczącą udziału przedstawicieli tych resortów w następnych spotkaniach.

3. Bazując na wskazaniach i propozycjach uczestników spotkania, MSWiA rozważy możliwość zaproszenia do uczestnictwa w dalszych spotkaniach językoznawcy, który będzie pełnił m.in. funkcję eksperta w zakresie „mowy nienawiści” i aktów dyskryminacji popełnianych za pomocą wyrażeń używanych powszechnie w języku polskim.

4. Do dnia 3 grudnia 2004 r. uczestnicy spotkania, w ramach kontaktów roboczych, opracują definicje pojęć niezbędnych w dalszych pracach.

5. Uczestnicy spotkania, w ramach kontaktów roboczych, ustalą harmonogram następnych spotkań.

6. Do dnia 23 grudnia 2004 r. uczestnicy spotkania prześlą propozycje, na podstawie których zostanie opracowany roboczy materiał obejmujący metody gromadzenia danych i monitorowania przypadków rasizmu, dyskryminacji rasowej i etnicznej, antysemityzmu i ksenofobii – w tym metody weryfikowania dostępnych w tym zakresie danych – a także kryteria klasyfikowania określonego zdarzenia jako aktu rasizmu, dyskryminacji rasowej i etnicznej, antysemityzmu i ksenofobii.

Akceptuje:
Tadeusz Matusiak
Podsekretarz Stanu w MSWiA