Aktualności

Data publikacji : 11.06.2010

8 września 2010 weszła w życie nowelizacja kodeksu karnego wprowadzająca definicję handlu ludźmi

7 czerwca br. w Dzienniku Ustaw została ogłoszona ustawa z dnia 20 maja 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy o Policji, ustawy - Przepisy wprowadzające Kodeks karny oraz ustawy - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 2010 Nr 98, poz. 626) wprowadzająca definicję handlu ludźmi.

Do tej pory w Polsce definiowano to przestępstwo głównie w oparciu o art. 3 Protokołu o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi, uzupełniającego Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, przyjętego przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 15 listopada 2000 r., ratyfikowanego przez Polskę 26 września 2003 r. Posługiwano się także definicjami zawartymi w decyzji ramowej Rady Unii Europejskiej (2002/629/WSiSW) z dn. 19 lipca 2002 r. w sprawie zwalczania handlu ludźmi oraz w Konwencji Rady Europy w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi (konwencja weszła w życie w stosunku do Polski dn. 01 marca 2009 r.). Definicja, opiera się na ww. aktach prawa międzynarodowego.

Zgodnie z §22 art. 115 k.k.:

„Handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem:

  1. przemocy lub groźby bezprawnej,
  2. uprowadzenia,
  3. podstępu,
  4. wprowadzenia w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania,
  5. nadużycia stosunku zależności, wykorzystania krytycznego położenia lub stanu bezradności,
  6. udzielenia albo przyjęcia korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy osobie sprawującej opiekę lub nadzór nad inną osobą

- w celu jej wykorzystania, nawet za jej zgodą, w szczególności w prostytucji, pornografii lub innych formach seksualnego wykorzystania, w pracy lub usługach o charakterze przymusowym, w żebractwie, w niewolnictwie lub innych formach wykorzystania poniżających godność człowieka lub w celu pozyskania komórek, tkanek lub narządów wbrew przepisom ustawy. Jeżeli zachowanie sprawcy dotyczy małoletniego, stanowi ono handel ludźmi, nawet gdy nie zostały użyte metody lub środki wymienione w pkt 1 - 6”.

Handel ludźmi to przestępstwo zagrożone karą od 3 lat pozbawienia wolności (obecny art. 253§1 k.k., późn. art. 189a k.k.).

Przepis otrzyma brzmienie: „Kto dopuszcza się handlu ludźmi” zamiast „Kto uprawia handel ludźmi, nawet za ich zgodą” (zmiana nie ma charakteru merytorycznego: kwestia braku znaczenia zgody ofiary na wykorzystanie została ujęta w tekście definicji). Istotne jest natomiast, że przepis dotyczący handlu ludźmi zostanie przeniesiony z rozdziału kodeksu karnego dotyczącego przestępstw przeciwko porządkowi publicznemu (XXXII) do rozdziału przestępstw przeciwko wolności (XXIII).

Od dn. 8 września br. karalne jest również przygotowanie do popełnienia przestępstwa handlu ludźmi (czyn zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5).

Do chwili wejścia w życie nowej ustawy, obowiązuje przepis art. 204§4 k.k., który w wyniku nowelizacji zostanie z kodeksu usunięty: „[Karze pozbawienia wolności od roku do lat 10] podlega, kto zwabia lub uprowadza inna osobę w celu uprawiania prostytucji za granicą”.

Dodatkowo nowelizacja kodeksu karnego przewiduje wprowadzenie definicji niewolnictwa:
§ 23. „Niewolnictwo jest stanem zależności, w którym człowiek jest traktowany jak przedmiot własności”. Zmianie uległo także brzmienie art. 8 przepisów wprowadzających kodeks karny: „Kto powoduje oddanie innej osoby w stan niewolnictwa lub utrzymuje ją w tym stanie albo uprawia handel niewolnikami, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od 3 lat”.

 

Przeniesieniu ulega także zapis mówiący o organizowaniu adopcji wbrew przepisom ustawy: obecny art. 253§2 k.k. („Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, zajmuje się organizowaniem adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”) zostanie przeniesiony do części kodeksu karnego pn. Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece (jako art. 211a).

Zadanie polegające na wprowadzeniu do kodeksu karnego definicji handlu ludźmi wprowadzono w pierwszym Krajowym Programie Zwalczania i Zapobiegania Handlowi Ludźmi na lata 2003-2004, przyjętym przez Radę Ministrów dn. 16 września 2003 r. Zadanie to powierzone zostało Ministerstwu Sprawiedliwości. Ministerstwo Sprawiedliwości pismem z dn. 1 grudnia 2004 r. zwróciło się o wystąpienie do Rady Ministrów o reasumpcję zobowiązania do wprowadzenia do kodeksu karnego definicji handlu ludźmi wychodząc z założenia, że „norma prawna zawarta w ratyfikowanej umowie międzynarodowej wchodzi do krajowego porządku prawnego”, a „jej dodatkowe wprowadzenie do systemu prawa wewnętrznego stanowiłoby naruszenie zasad techniki prawodawczej”.

W ramach realizacji Krajowego Programu na lata 2005-2006 na zlecenie MSWiA Instytut Wymiaru Sprawiedliwości dokonał analizy orzeczeń polskich sądów w sprawach o handel ludźmi pod kątem ich zgodności z definicją handlu ludźmi zawartą w tzw. Protokole z Palermo. Rezultaty analizy jednoznacznie wskazywały na konieczność nowelizacji kodeksu karnego.

Następnie na zlecenie MSWiA w czerwcu 2007 r. została przygotowana propozycja zmian w kodeksie karnym w odniesieniu do definicji handlu ludźmi. Propozycja ta została wykorzystana przy redakcji zapisu definicji handlu ludźmi, która znalazła się w projekcie nowelizacji kodeksu złożonej do Sejmu latem 2007 r. Przedterminowe wybory przerwały tok prac nad projektem.

W roku 2008 w Ministerstwie Sprawiedliwości podjęto na nowo prace nad projektem szerszych zmian w kodeksie karnym dotyczących problematyki handlu ludźmi.

Konieczność wprowadzenia do kodeksu karnego definicji handlu ludźmi była wielokrotnie podkreślana przez praktyków, zwłaszcza przez przedstawicieli organów ścigania podczas organizowanych przez MSWiA wspólnie z innymi podmiotami szkoleń czy podczas Konferencji Krajowych nt. Zwalczania i Zapobiegania Handlowi Ludźmi. Problem ten stanowił także przedmiot debat organizowanych przez Ośrodek Badań Handlu Ludźmi Uniwersytetu Warszawskiego.

A
A+
A++
Drukuj
PDF
Powiadom znajomego
Wstecz