Strategia rozwoju oświaty mniejszości niemieckiej w Polsce

Protokół ze spotkania poświeconego monitorowaniu realizacji Strategii rozwoju oświaty mniejszości niemieckiej w Polsce Opole, 11 kwietnia 2011 r.

 

W dniu 11 kwietnia 2011 r. w  siedzibie Urzędu Wojewódzkiego w Opolu odbyło się spotkanie poświecone monitorowaniu realizacji Strategii rozwoju oświaty mniejszości niemieckiej w Polsce.

W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele urzędów administracji rządowej, administracji samorządowej województwa  opolskiego i śląskiego, posłowie, przedstawiciele szkół wyższych z terenu województwa opolskiego oraz przedstawiciele organizacji mniejszości niemieckiej w Polsce. Lista uczestników spotkania w załączeniu.

Spotkanie prowadził pan Dobiesław Rzemieniewski, Naczelnik Wydziału Mniejszości Narodowych i Etnicznych w Departamencie Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych w Ministerstwie  Spraw wewnętrznych i Administracji.

Celem spotkania  - pierwszego od czasu przyjęcia Strategii w 2007 r.  -  była analiza realizacji jej zaleceń zapisanych w cz. III dokumentu.

W nawiązaniu do strategicznego celu zwiększenia liczby uczniów kontynuujących naukę języka niemieckiego jako ojczystego w szkołach ponadgimnazjalnych uczestnicy spotkania zauważyli, że po okresie dynamicznego wzrostu  w ostatnich latach widoczna jest stabilizacja, a nawet niewielki spadek liczby uczniów w szkołach podstawowych i gimnazjach. Przyczynę tego faktu, poza zjawiskiem niżu demograficznego, upatrywali w spadku motywacji spowodowaną brakiem możliwości kontynuowania nauki języka na poziomie ponadgimnazjalnym (R. Bartek). Podkreślono również brak kadry nauczycielskiej przygotowanej do nauczania języka niemieckiego uwzględniającego „przekaz tożsamościowy” właściwy dla nauczania języka ojczystego. Z tego powodu,  w opinii przedstawicieli nadzoru pedagogicznego, nauczanie języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej coraz częściej stanowi w szkołach ofertę edukacji językowej, z której korzystają również uczniowie nie identyfikujący się z niemiecką mniejszości narodową  (H. Bilik, Opolski Kurator Oświaty).

W kontekście spadku liczby uczniów w szkołach, na uwagę zasługuje zjawisko wzrastającego zainteresowania nauką języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej w przedszkolach.

Podkreślono (B.Gaida), że z jednej strony mamy znaczące postępy ilościowe w zakresie szkół z językiem mniejszości, z drugiej strony w związku z tym, że w większości rodzin nie mówi się w domu po niemiecku, to 3 godziny dodatkowych zajęć z języka mniejszości to za mało by można było się w nim komunikować. Wnioskowano o zwiększenie o 1 godzinę.   Podkreślono także, że dwujęzyczne nauczanie na wszystkich szczeblach zapewni znaczący skok jakościowy, ale tych placówek jest niewiele.

Przedstawiciele mniejszości niemieckiej (H. Kołodziej, B. Gaida), podkreślając, że  edukacja przedszkolna prowadzona jest często w formie dwujęzycznej, stwierdzili, że obecnie strategicznym celem powinno być tworzenie sieci szkół dwujęzycznych na poziomie szkolnictwa podstawowego, z położeniem większego nacisku na przekaz tożsamościowy w nauczaniu języka mniejszości.    

Kwestia nauczania w dwóch równoważnych językach  (polskim i języku niemieckiem jako języku ojczystym mniejszości) wywołała dyskusję na temat rozumienia,  w świetle przepisów oświatowych,  terminu  "dwujęzyczność” w odniesieniu do języka mniejszości narodowej. Przytoczone przykłady szkoły w Oleśnie i Raciborzu świadczą, że definicja dwujęzyczności jako prowadzenia nauczania w dwóch równoważnych językach (z określonymi w przepisach wyjątkami przedmiotów i treści) jest różnie interpretowana i wymaga doprecyzowania w przepisach oświatowych.      

Nawiązując do zapisanego w Strategii i niezrealizowanego do tej pory celu, jakim miało być utworzenie Opolskiego Centrum Edukacyjnego, przedstawiciele mniejszości niemieckiej (R. Bartek, N. Rasch) ponowili postulat powołania w Opolu zespołu szkół dwujęzycznych o charakterze elitarnym, składającego się z gimnazjum i liceum ogólnokształcącego, rozważając możliwość utworzenia takiej szkoły jako placówki niepublicznej, korzystającej zgodnie z przepisami z dofinansowania uwzględniającego mechanizmy naliczania środków finansowych właściwych dla szkół z nauką języka mniejszości narodowych i etnicznych. Jednocześnie wskazali na konieczność tworzenia sieci placówek dwujęzycznych w pierwszej kolejności na szczeblu przedszkolnym, podstawowym i gimnazjalnym. Te placówki będą podstawą dwujęzycznych mniejszościowych liceów. Zwrócili także uwagę na fakt, że w przypadku tworzenia oświaty mniejszościowej-stowarzyszeniowej istnieje konieczność wieloaspektowego przygotowania kadr i wsparcia szkoleniowego. W dyskusji pojawiła się kontrpropozycja, aby zamiast jednego liceum w Opolu utworzyć sieć liceów dwujęzycznych w terenie. Powinny one być tworzone w miejscowościach, w których są szkoły podstawowe i gimnazjalne dwujęzyczne. Tworzenie takich szkół powinno się odbywać ewolucyjnie: szkoła podstawowa, gimnazjum, liceum.

Przedstawiciele mniejszości niemieckiej (R. Bartek, N. Rasch, B.Gajda i H. Kołodziej),  rozważając kwestie finansowania oświaty dla mniejszości narodowych i etnicznych, zwrócili również uwagę na potrzebę utworzenia funduszu przeznaczonego na finansowanie działań na rzecz opracowywania materiałów dydaktycznych (uwzględniających w nauczaniu kontekst edukacji regionalnej) i pomocy metodycznych dla nauczycieli języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej, a także systemu doradztwa i doskonalenia nauczycieli języka mniejszości oraz na wsparcie niepublicznego zespołu szkól dwujęzycznych. W ocenie przedstawicieli mniejszości niemieckiej środki na ten cel mogłyby pochodzić z 1% rezerwy, którą należałoby utworzyć korzystając z wag P9 i P10. przedstawiciele mniejszości niemieckiej zwrócili uwagę na fakt, że rezerwa pomogłaby rozwiązać dotychczasowe problemy, a także na potrzebę ewaluacji dotychczasowych sposobów wykorzystania środków z  powyższych wag przez jednostki samorządu terytorialnego. Podkreślono konieczność poprawienia efektywności wykorzystania środków przeznaczonych na edukację mniejszościową. Przedstawiciele mniejszości niemieckiej zobowiązali się do przedstawienia MSWiA oraz MEN szczegółowych propozycji dotyczących wykorzystania wspomnianych środków pochodzących z planowanego 1% rezerwy.

Uczestnicy spotkania z uznaniem odnieśli się do dotychczasowych działań Niemieckiego Towarzystwa Oświatowego dotyczących organizowania dla nauczycieli szkoleń z zakresu opracowywania programów nauczania i podręczników do nowej  podstawy programowej wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego.

Jest to szczególnie ważne wobec braku podręczników do nauki języka niemieckiego jako języka mniejszości dla uczniów tych klas, w których wdrażana jest nowa podstawa programowa. Wprowadzenie nowej podstawy programowej w 2008 r. oraz zmiana przepisów dotyczących dopuszczania programów nauczania i podręczników szkolnych stawiają nowe wymagania wobec nauczycieli i dyrektorów szkół, czyli konieczność opracowywania przez nich szkolnych programów nauczania języka, które są zatwierdzane przez dyrektora szkoły oraz opracowania nowej serii podręczników dla wszystkich klas, w których sukcesywnie wdrażana jest nowa podstawa programowa.

Zwrócono uwagę (H. Kołodziej) na możliwość poszerzenia listy rzeczoznawców recenzujących  podręczniki szkolne o kandydatury zaproponowane przez środowiska mniejszości niemieckiej oraz Uniwersytet Opolski.

Kolejną  omawianą kwestią było zapewnienie kompetentnej opieki metodycznej dla wszystkich nauczycieli uczących języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej (cel strategiczny zapisany w cz. III p. 4). Stwierdzono, że nie udało się zrealizować włączenia  do programu studiów germanistycznych na Uniwersytecie Opolskim, począwszy od roku akademickiego 2007/2008, metodyki nauczania języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej. Co więcej, przedstawiciel Uniwersytetu Opolskiego zasygnalizował obserwowane ostatnio zjawisko spadku zainteresowania studiami germanistycznymi, co zmusiło władze uczelni do  tworzenia kierunków bilingualnych (język niemiecki i angielski). Brak zainteresowania propozycją studiów germanistycznych rozszerzonych o komponent kulturowy zgłosił również przedstawiciel Instytutu Neofilologii Państwowej Wyższej Szkoły zawodowej w Nysie.

Zwrócono uwagę na potrzebę zintensyfikowania informacji o możliwości podejmowania studiów na opisanych wyżej kierunkach. Nadzieję na wzrost zainteresowania daje perspektywa tworzenia sieci dwujęzycznych szkół podstawowych z językiem niemieckim jako językiem mniejszości narodowych, które będą  generowały nowe stanowiska pracy dla nauczycieli. Kolejnym czynnikiem, które może mieć wpływ na wzrost zainteresowania studiami językowymi z ukierunkowaniem o przekaz tożsamościowy są planowane zmiany przepisów o szkolnictwie wyższym oraz opracowywane obecnie projekt utworzenia tzw. filologii mniejszościowych, w którym uczestniczy m.in. przedstawiciel mniejszości niemieckiej.

Uczestnicy spotkania wyrazili również zadowolenie z propozycji organizowania konkursów na podręczniki do nauczania języka mniejszości na szczeblu ministerialnym oraz zwrócili uwagę (H. Kołodziej) na niewykorzystane dotychczas możliwości w zakresie wspierania, ewaluacji i kontrolowania edukacji mniejszościowej przez organa nadzoru       pedagogicznego.

A
A+
A++
Drukuj
PDF
Powiadom znajomego
Wstecz