Europejski Fundusz Powrotów Imigrantów (EFPI)

Podstawę prawną dla wykorzystania przez Polskę środków z EFPI stanowi Decyzja nr 575/2007/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 maja 2007 r. ustanawiająca Europejski Fundusz Powrotów Imigrantów na lata 2008-2013 jako część programu ogólnego „Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi”.

Celem ogólnym Funduszu jest wspieranie wysiłków podejmowanych przez państwa członkowskie, zmierzających do usprawnienia zarządzania powrotami imigrantów we wszystkich jego wymiarach poprzez stosowanie koncepcji zintegrowanego zarządzania oraz poprzez umożliwianie państwom członkowskim realizacji wspólnych działań lub działań krajowych, ukierunkowanych na osiągnięcie celów Wspólnoty, zgodnie z zasadą solidarności, z uwzględnieniem prawodawstwa wspólnotowego w tej dziedzinie i z pełnym poszanowaniem praw podstawowych.

Cele szczegółowe:

1. Wprowadzenie i usprawnienie organizacji oraz realizacji zintegrowanego zarządzania powrotem imigrantów przez państwa członkowskie,
2. Wzmocnienie współpracy między państwami członkowskimi w ramach zintegrowanego zarządzania powrotami imigrantów i wprowadzeniem go w życie,
3. Promowanie skutecznego i jednolitego stosowania wspólnych norm w kwestii powrotów imigrantów zgodnie z rozwojem polityki w tej dziedzinie.

Ogólna kwota dostępna dla Polski w ramach Funduszu wynosi około 18 356 039 Euro. Dostępne dla Polski roczne alokacje przedstawiają się następująco:

• 2008 rok - 1 703 835,05 Euro
• 2009 rok - 1 992 689,91 Euro
• 2010 rok - 2 593 072,28 Euro
• 2011 rok - 3 098 932,43 Euro
• 2012 rok – 3 980 509 Euro
• 2013 rok - 4 987 000 Euro (budżet indykatywny)

Grupy docelowe Funduszu obejmują:

1. Wszystkich obywateli państw trzecich, którzy nie otrzymali jeszcze ostatecznej decyzji odmownej w sprawie ich wniosku o przyznanie ochrony międzynarodowej w państwie członkowskim i którzy mogą zdecydować się na dobrowolny powrót, pod warunkiem że nie uzyskali nowego obywatelstwa i nie opuścili terytorium tego państwa członkowskiego,
2. Wszystkich obywateli państw trzecich objętych jedną z form międzynarodowej ochrony w rozumieniu dyrektywy 2004/83/WE lub tymczasowej ochrony w rozumieniu dyrektywy 2001/55/WE w danym państwie członkowskim, którzy decydują się na dobrowolny powrót, pod warunkiem, że nie opuścili terytorium tego państwa członkowskiego,
3. Wszystkich obywateli państw trzecich, którzy nie spełniają warunków zezwalających na wjazd lub pobyt na terytorium danego państwa członkowskiego lub którzy przestali je spełniać i którzy, zgodnie z obowiązkiem opuszczenia terytorium państwa członkowskiego, korzystają z możliwości dobrowolnego powrotu,
4. Wszystkich innych obywateli państw trzecich, którzy nie spełniają warunków zezwalających na wjazd lub pobyt na terytorium danego państwa członkowskiego lub którzy przestali je spełniać.

Cele Funduszu realizowane są w ramach wieloletniego okresu programowania w latach 2008-2013. W związku z obowiązującą zasadą kwalifikowalności wydatków do 30 czerwca roku „n+1,5”, działania (projekty) w praktyce mogą być realizowane w latach 2008-2015.

Komisja Europejska przyjęła Wytyczne Strategiczne na lata 2008 - 2013 (Decyzja Komisji z dnia 30 listopada 2007 w sprawie wykonania decyzji nr 575/2007/WE Parlamentu Europejskiego i Rady).

Na podstawie Wytycznych Strategicznych powstał Program Wieloletni na lata 2008 – 2013, który został zatwierdzony przez Komisję Europejską w dniu 22 grudnia 2008 roku. Program Wieloletni jest realizowany poprzez następujące po sobie, bardziej szczegółowe, Programy Roczne. Pierwszy z nich – Program Roczny 2008, został zaakceptowany przez Komisję Europejską w dniu 22 grudnia 2008 roku.

W maju 2009 roku Komisja Europejska zatwierdziła Program Roczny 2009, w sierpniu 2010 roku – Program Roczny 2010, w sierpniu 2011 – Program Roczny 2011. Program Roczny 2012 został przekazany Komisji Europejskiej do akceptacji we październiku 2011 r.

Każdy Program Roczny jest podzielony na dwie części: konkursową i bezkonkursową. Cześć konkursowa jest otwarta, tj. skierowana do szerokiego grona potencjalnych beneficjentów. W części bezkonkursowej, na poziomie każdego Programu Rocznego, określone są konkretne projekty oraz jednostki realizujące. W procedurze bezkonkursowej realizowane są projekty, których charakter nie pozwala na wybór innego trybu realizacji, w tym ze względu na występowanie monopolu de jure lub ze względów bezpieczeństwa.

W związku z realizacją Programu Rocznego 2008 został przeprowadzony pierwszy konkurs (w ramach działania I - realizacja programu wspomaganych powrotów), w wyniku którego został zgłoszony jeden projekt: Doradztwo, podróż, reintegracja - pomoc w dobrowolnym powrocie z Polski. W dniu 14 kwietnia br. została podpisana umowa finansowa pomiędzy Władzą Wdrażającą Programy Europejskie (Instytucja Delegowana) a IOM. Projekt jest projektem wieloletnim, realizowanym przez Międzynarodową Organizację ds. Migracji (IOM) we współpracy z Urzędem do Spraw Cudzoziemców w ramach trzech kolejnych alokacji: 2008, 2009 oraz 2010.

W dniu 3 kwietnia ogłoszono drugi konkurs w ramach działania: realizacja programu wspomaganych powrotów. W wyniku ogłoszonego konkursu został zgłoszony jeden wniosek - Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji (IOM) - pomoc w dobrowolnym powrocie i reintegracji. Projekt był realizowany we współpracy z Urzędem ds. Cudzoziemców.

Ze względu na fakt, iż wcześniejsze projekty nie wyczerpały dostępnej alokacji, w dniu 7 sierpnia 2009 został ogłoszony trzeci, ostatni, konkurs w ramach alokacji 2008. Łącznie z konkursem dla alokacji 2008 został ogłoszony pierwszy konkurs w ramach Programu Rocznego 2009 – IV priorytet (Wsparcie dla opracowania wspólnotowych standardów i najlepszych praktyk w dziedzinie zarządzania powrotami). W wyniku III konkursu 2008 dofinansowanie otrzymała Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji (IOM) we współpracy ze Strażą Graniczną. Umowa finansowa została podpisana w dniu 19 stycznia 2010 roku. Projekt był projektem wieloletnim, realizowanym w ramach dwóch kolejnych alokacji: 2008 oraz 2009.

Dodatkowo w ramach alokacji 2009 - priorytet IV -, został zgłoszony jeden wniosek Fundacji Instytut na rzecz Państwa Prawa, pt. Wsparcie dobrowolnych powrotów na Lubelszczyźnie. Umowa finansowa na realizację tego projektu została podpisana w dniu 22 grudnia 2009 roku. Projekt był realizowany w ramach alokacji 2008 i 2009 oraz 2010.

W celu pełnego wykorzystania środków dostępnych w ramach alokacji 2009 w kwietniu 2011 został ogłoszony drugi i ostatni konkurs. Dofinansowanie otrzymał projekt Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji (IOM) – Pomoc w dobrowolnym powrocie i reintegracji, kontynuacja i uzupełnienie. Umowa w sprawie realizacji przedmiotowego projektu, realizowanego we współpracy ze Strażą Graniczną, została podpisana 29 czerwca 2011 roku.W ramach procedury bezkonkursowej Programu Rocznego 2008 były realizowane trzy projekty, w których jako partner wystąpiła Komenda Główna Straży Granicznej. Są to:

1. Wzmocnienie współpracy z Państwami Trzecimi przy identyfikowaniu Cudzoziemców
2. Organizowanie powrotów przymusowych
3. Wzmocnienie współpracy między państwami członkowskimi w dziedzinie powrotów.

W ramach alokacji 2008 jeden projekt zakończył się w grudniu 2009, jeden w marcu 2010 i jeden w czerwcu 2010 roku.

W ramach procedury bezkonkursowej Programu Rocznego 2009 były realizowane trzy ww. projekty (kontynuacja PR 2008) oraz dodatkowy: Wzmocnienie efektywności działań w zakresie powrotów wykonywanych przez Straż Graniczną, w tym współdziałanie z innymi instytucjami. Projekty zostały zakończone w czerwcu 2011 roku.

W ramach procedury bezkonkursowej Programu Rocznego 2010 od początku 2011 roku są realizowane cztery projekty, w których Partnerem będzie Komenda Główna Straży Granicznej. Jest to kontynuacja projektów z alokacji 2008 oraz 2009.

Ze względu na fakt, iż projekty, które otrzymały dofinansowanie we wcześniejszych konkursach, nie wyczerpały dostępnych środków, w ramach alokacji 2010 ogłoszono kolejny konkurs ((21 lipca 2010 roku). W jego wyniku zostały zgłoszone 3 projekty. Dwa z nich zostały zarekomendowane do dofinansowania: Pomoc w dobrowolnym powrocie z Polski i reintegracji IOM (w ramach działania I) oraz Zwiększenie efektywności działań w dziedzinie powrotów dobrowolnych IOM (w ramach działania IV). Umowy finansowe dla ww. projektów zostały podpisane odpowiednio 28 marca 2011 r. oraz 25 lutego 2011 r. Pierwszy z projektów będzie realizowany ze Strażą Graniczną przez kolejne trzy alokacje (2010, 2011 i 2012). Drugi będzie realizowany wyłączne w ramach alokacji 2010.

Konkurs w ramach alokacji 2011 został ogłoszony we wrześniu 2011 r. Dofinansowanie otrzymał projekt IOM Zwiększenie efektywności działań w dziedzinie powrotów dobrowolnych. Umowa w sprawie realizacji powyższego projektu została podpisana 23 listopada 2011 roku.

W dniu 11 stycznia 2012 został ogłoszony nabór na realizację projektów w ramach alokacji 2011.

Zgodnie z zatwierdzonym przez Komisję Europejską Systemem Zarządzania i Kontroli:

• Instytucją Odpowiedzialną jest Departament UE i Współpracy Międzynarodowej MSW,
• Instytucją Delegowaną jest Władza Wdrażająca Programy Europejskie,
• Instytucją Audytu jest Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej, który wykonuje swoje zadania za pośrednictwem Departamentu Ochrony Interesów Finansowych Unii Europejskiej w Ministerstwie Finansów oraz 16 urzędów kontroli skarbowej,
• Instytucją Certyfikującą jest Departament Instytucji Płatniczej Ministerstwa Finansów.